Intervistë me Dr. Mustafa Bajramin, studiues i njohur i Turqisë dhe i Lindjes së Mesme

Intervistë me Dr. Mustafa Bajramin, studiues i njohur i Turqisë dhe i Lindjes së Mesme

(Kjo intervistë është zhvilluar enkas dhe domosdoshmërish pas ngjarjeve të djeshme me 6 shtetasit turq që u burgosën dhe u ekstraduan në Turqi!)

KosovaPost: Po e nisim nga fundi: Z. Bajrami, përse ky arrestim bash tani?

Dr. Bajrami: Unë mendoj se “bash tani”, është togfjalësh që mund të përdoret në secilën kohë dhe për secilën situatë që ndodh si e “papritur”. Personalisht mendoj se arrestimi i 6 qytetarëve turq nuk ishte ndonjë befasi, sidomos për ata që e njohin Turqinë dhe insistimin e saj për t’i kthyer të gjithë gylenistët të cilët i konsideron të rrezikshëm për të ardhmen e Turqisë. Turqia është e vendosur që përfundimisht ta godasë lëvizjen gyleniste. Këtë e ka shprehur radhazi dhe në mënyrë shumë të qartë edhe vet presidenti turk, Erdogan. Lëvizja gyleniste në Turqi është e shpallur për organizatë terroriste. Ajo akuzohet për organizmin e grusht shtetit të fundit atje. Dhe, bazuar në deklaratat e udhëheqësve të vendit tonë se autoritetet turke disa herë kanë kërkuar nga Kosova vënien në pranga të njerëzve që punojnë për Fetullah Gulenin, atëherë lirshëm mund të themi se burgosja e tyre ka qenë e pritur. Dhe ashtu ndodhi. E, a do të ketë edhe më tutje kërkesa për burgosje të reja, unë mendoj se do të ketë, derisa, siç thonë autoritetet turke, t’i japin fund aktiviteteve të lëvizjes gyleniste.

KosovaPost: Sipas jush, a do të ndikojë kjo ngjarje në rrjedhat e brendshme politike të vendit, rrjedhimisht si do të reflektojë në marrëdhëniet mes Kosovës dhe Turqisë?

Dr. Bajrami: Nëse arrestimi i qytetarëve turq është bërë pa dijeninë e krerëve më të lartë të shtetit (!) siç edhe po deklarohet, dhe, nëse përnjëmend kjo ka ndodhur vetëm me dijeninë e disave që janë përgjegjës për sigurinë e vendit, e këta të fundit nuk i kanë informuar “eprorët” e tyre, atëherë, mendoj unë, mund të ketë pasoja. Mbrëmë, Kryeministri i vendit ka thënë se do të ketë shkarkime. Sot ndodhën ato shkarkime, apo dorëheqje. E sa do të ndikojnë këto në vazhdimin e partneritetit mes partive në pushtet, mbetet të shohim.

Në raport me Turqinë, sikur thash edhe pak më parë, nëse kjo ngjarje ka ndodhur pa informimin paraprak të autoriteteve kosovare, pra, nëse kapja spektakolare e qytetarëve turq është bërë me intervenimin direkt apo indirekt të autoriteteve përkatëse turke, atëherë, një “hidhërim i lehtë” mund të pritet nga të tanët. Unë jam i prirë të besoj se ngjarjet e mëdha kurrë nuk ndodhin befasishëm, pa ndonjë përgatitje paraprake, pa dijeninë e udhëheqësve të lart të një shteti.

KosovaPost: Po mendoni se presidenti apo dikush tjetër ka pasur njohuri për këtë që do të ndodhë?

Dr. Bajrami: Tjetër është çka mendoj unë, e krejtësisht tjetër nëse e di saktë se çka ka ndodhur. Mbase, fare pak ka rëndësi se çka mendojmë ne në lidhje me rastin! Jam kritik i rreptë i konspiracioneve. Konsipracionet përhapin huti të panevojshme dhe janë të dëmshme për opinionin. Ne nuk kemi nevojë për lajme fantastike, e as për përralla politike. Faktet janë ato që duhet vlerësuar në raste të këtilla, dhe, meqë ngjarja ka të bëjë me diçka tepër të rëndësishme për Turqinë, raste si këto, zakonisht mbesin të pazbuluara. Në fakt, natyra e shërbimeve sekrete është të mbesin të pakuptueshme, të panjohura dhe të pazbërthyera lehtë, përndryshe përse duhet që quheshin të tilla. Por edhe nëse zbulohen, zakonisht zbulohen në atë mënyrë sa të jenë të përshtatshme për veshin e opinionit, për interesin e përgjithshëm. Fillimisht për interesa të politikës. E ardhmja do të tregojë se si ndodhi dhe përse ndodhi bash në këtë kohë.

KosovaPost: A i konsideroni për konspiracione lajmet në Kosovë që po i lexojmë në lidhje me këtë rast?

Dr. Bajrami: Për mua lajm i fortë është paralajmërimi për diçka që ende s’ka ndodhë e që do të ndodh, dhe nëse ndodh, të ndodh së paku përafërsisht siç është paralajmëruar. Lajme të mira janë ato që përcillen me analiza të nevojshme, të vërteta dhe të qëndrueshme. Nuk është lajm ajo që veç thuhet sa për të thënë, apo, ajo që e dinë krejt qytetarët, e ndonjëherë ndoshta edhe më mirë. Apo, si mund të quhet lajmi lajm nëse të gjithë thonë ndryshe nga tjetri. Për fat të keq, publicistika kosovare ende nuk ka arrit të krijojë analistë profesional. Gazetat, portalet, televizionet dhe të ngjashme kanë ngecur në përgatitjen e kuadrove analistë të thellë në fusha të ndryshme të jetës sonë. Shumica e analistëve janë vollunterë, janë njerëz që e donë leximin, por jo që kanë kryer shkolla përkatëse. Në rastin konkret, sa i përket lajmeve rreth Turqisë, pjesa dërmuese e tyre janë lajme të paqëndrueshme. Janë lajme sipas shijes, ideologjisë apo fesë së atij që e shkruan lajmin.

KosovaPost: E përmendët rastin e Turqisë, sipas jush, si do të duhej të shkruhet ndryshe. Keni ndonjë vërejtje ndaj portaleve në Kosovë?

Dr. Bajrami: Prapë po them, nuk është aq e rëndësishme se çka mendoj unë. Me rëndësi është që shkrimet, lajmet dhe analizat rreth Turqisë dhe shumë vendeve të tjera, të rëndësishme pëe Kosovën, të jenë lajme objektive. Shikoni, Turqia është shtet mik i Kosovës, ndërsa populli turk është popull mik i shqiptarëve. Mbase, turqit i quajnë shqiptarët vëllezër, jo vëllezër në hise, siç dezinformohet, por vëllezër në rrugëtimin e tyre historik, në fe dhe në interesa të përbashkëta. Tek e fundit, fjala “vëlla” në gjuhën turke përdoret shpesh, dhe dallon nga shprehja “vëlla” që përdoret në gjuhën shqipe.

Turqia është anëtare e NATO-s, ajo për ne ka bombarduar Serbinë, ka ndihmuar ekonominë, diplomacinë, arsimin dhe shumë segmente të tjera të jetës. Ka shpëtuar Shqipërinë, po, saktësisht ka shpëtuar Shqipërinë nga invadimi grek i vitit 1997. Historia nuk i harron dhe nuk duhet t’i harrojë këto. Më thuani, ju lutem si do të komentohej, ta zëmë, në Gjermani, apo Britani, nëse mediet tona shkruajnë shkel-e-shko për aty vende, për popujt e atyre shteteve, kur dihet se edhe Gjermania edhe Britania kanë ndihmuar Kosovën, e ndihmojnë edhe sot. E kuptoj, ka ngapak edhe ekzagjerime rreth Turqisë, por, ama, Turqia është një prej vendeve që më së shumti e ka ndihmuar Kosovën dhe popullin shqiptar, pas SHBA-ve. Ne nuk duhet të biem pre e politikave të mëdha që ndodhin në botë. S’është punë jona të mbajmë anën e ndonjë shteti, kur shtetet kanë mosmarrëveshje apo konflikte mes vete. Ato i rregullojnë marrëdhëniet e tyre në bazë të interesave të veta, e ne pastaj, siç thotë populli, mbesim me gishta në gojë. Është e vërtetë se unë disa herë kam shkruar se Kosova duhet t’i përcjellë ngjarjet që ndodhin nëpër botë, sepse, ato, herët a vonë, do të reflektojnë edhe mbi vendin tonë. Ama, të jemi të padenjë, të shajmë, të kritikojmë e të shpifim, e në anën tjetër për dikë tjetër të flasim në superlativ, ndoshta vetëm për shkak të bindjeve tona fetare apo ideologjike, kjo është në kundërshtim me interesat tona kombëtare dhe nacionale. Tek rasti konkret për të cilin po flasim, lexuesit tuaj duhet ta dinë se Organizata Gylen, është organizatë e cila, pa pikë dyshimi kishte marrë pjesë drejtpërdrejtë, mbase kishte orkestruar puçin ushtarak në Turqi. Videot që herë pas here prezantohen nëpër media të ndryshme, argumentojnë qartë këtë që po themi. Mos të harrojmë, si rezultat i atij puçi, në Turqi kishin vdekur qindra qytetarë të pafajshëm. Ishte përgatitur një grusht shtet për krijimin e një Turqie ndryshe, krejtësisht ndryshe nga që është tani Republika e Turqisë. Është argumentuar se Fetullah Gylen kishte bërë përgatitjet e nevojshme që pas grusht shtetit, të kthehej në Turqi si halife i myslimanëve. Kjo më nuk është e fshehur, këtë e di secili që njeh politikat e Turqisë. Prandaj, mendoj unë, është e papranueshme tendenca e vazhdueshme e shtrembërimit të fakteve rreth Turqisë. Personalisht mbaj mendimin se portretizimi i gylenistëve si viktima, jo gjithherë është qëndrim i drejtë. Lufta për pushtet ka peripeci të mëdha, viktima gjithashtu, dhe këtë duhet ta kenë ditur gylenistët para se ta kenë filluar lojën për pushtet, duhet të dinë edhe të gjithë tjerët që i hyjnë garës për të marrë pushtetin me dhunë ose pa dhunë, në cilin do vend të botës.

KosovaPost: Në rregull. A mund të na thuani përse ndjeken kaq shumë gylenistët, dhe, referuar gjithë asaj që lexojmë, përse Fetullah Gylen të jetë kaq i rrezikshëm për Turqinë? Mos vallë kjo ka të bëjë me një “luftë” mes oponentëve politik që secili nga ata dëshiron të ketë pushtet në Turqi?

Dr. Bajrami: Kjo është një pyetje shumë e rëndësishme? Fillimisht dua t’i bëjë me dije lexuesit se lufta, siç po quhet ndonjëherë, mes Erdoganit dhe Gylenit, nuk është ashtu siç shkruhet, sidomos tek ne. Nuk është vetëm Erdogani në luftë me gylenistët. Lëvizja gyleniste është shpallur për lëvizje terroriste. Si të tillë e njeh edhe opozita e cila, është shumë kundërshtuese e politikave të Turqisë, është gjithashtu shumë e fuqishme në Turqi. Për gylenistët njëjtë mendojnë mbase edhe partitë kurde, si ajo që eshtë në parlament, si ato që kanë mbetur jashtë parlamentit. Për terroristë i njohin edhe shtresat akademike, edhe intelektuale. Është shtrembërim i faktit të thuhet se vetëm Erdogani është kundër Fetullah Gylenit. Kjo nuk është e vërtetë. Faktet që janë sjellë nëpër gjykata në lidhje me pjesëmarrjen e gylenistëve në grusht shtetin e fundit janë shumë të fuqishme. Gjeneralët organizatorë të grusht shtetit kanë pranuar se kanë qenë në lidhje me Fetullah Gylenin, kanë pranuar gjithashtu se kanë qenë në lidhje me disa struktura të vendeve të huaja për ta rrëzuar Erdoganin nga pushteti. Njerëzit me uniforma kanë shkuar për ta vrarë presidentin e shtetit dhe e kanë sulmuar me helikopterë. Nxënësit e lëvizjes gyleniste janë shtetas të Turqisë, kanë familje atje, miq, shokë dhe njerëz me të cilët komunikojnë. Një numër i madh i tyre sot flasin se nëpër konvikte e nëpër vende të tyre u është folur vazhdimisht për gjëra që qojnë kah marrja e pushtetit. Lëvizja gyleniste ishte shtet brenda shtetit. Ka pasur shkollat e veta, universitetet, ka pasur institucione të ndryshme, institute kërkimore, gazeta, televizione, revista. Ka pasur shtëpitë e shëndetit të pavarur nga shteti, spitalet dhe një mori institucione që mund t’i ketë një shtet i pavarur. Sado që një lëvizje si kjo të jetë e dobishme, nuk mendoj se s’ka shtet në botë që mund ta durojë një “ortakllëk” të këtij niveli. Gylenistët kanë shkolluar policë, prokurorë, gjykatës, oficerë të ushtrisë dhe kanë trajnuar njerëz të shërbimeve të inteligjencës. Dikush mund të pyet: Përse t’i jenë nevojitur të gjitha këto gylenistëve? Përse dhe prej nga dhjetëra miliarda dollarët me të cilat kanë disponuar? Përse ta kenë pasur kaq të sofistikuar rrjetin e spiunazhit, siç shkruhet vazhdimisht? Përse? Andaj mendoj unë, ata që njohin mirë Turqinë dhe që njohin rrjedhat e politikave globale, nuk mund të pranojnë për të rastësishme gjithë këtë konkurrencë të gylenistëve. Tjetër është nëse ne duam t’i shohim këto realitete, t’i pranojmë ato apo t’i shtjellojmë e komentojmë në mënyrë objektive.

KosovaPost: Përse kur u burgosen hoxhallarët në Kosovë nuk u bë kaq shumë zhurmë, e përse tani kaq shumë flitet për burgosjen e 6 gylenistëve?

Dr. Bajrami: Unë mendoj se këtë pyetje duhet t’ia parashtroni atyre të cilët po i apostrofoni. E sa i përket rastit konkret, s’ka dyshim se burgosja e djeshme e turqve nuk është bash punë e thjeshtë. Edhe pse ashtu, arrestimi i djeshëm në mënyrën si ka ndodhur i 6 qytetarëve turq nuk është diçka shumë e re në marrëdhëniet ndërkombëtare. Ky rast nuk është as i pari, nuk do të jetë as i fundit. Turqia nuk është as e para, as e fundit e as e ka për herë të parë. Raste të këtilla janë të përsëritshme në botë. Thuajse njëjtë kanë vepruar edhe shtetet sot më demokratike në botë. Këto raste zakonisht ndodhin kur shtetet e fuqishme rrezikohen, kur të vegjlit s’i dëgjojnë të mëdhenjtë, kur cenohet e drejta ndërkombëtare, apo, kur një shtet i madh dëshiron të ekspozon fuqinë e vet karshi një vendi tjetër. Me gjithë ndjeshmërinë e rastit, Kosova s’ka përse të ndjehet shumë keq, sepse njerëzit e dinë se nuk është rast i izoluar. A është bërë mirë apo keq, me dijeni apo pa te, sa është e moralshme, sa është e lejuar, sa lehtë pranohet dhe sa vështirë të arsyetohet, është çështje krejtësisht tjetër ku mund të flitet sa të duash. Është çështje në vete gjithashtu sa është e dhimbshme, sa e dobishme, sa është në interesin e një vendi, sa mund të dëmtojnë marrëdhëniet mes shteteve, apo, sa humb e sa përfiton Kosova, nëse vërtetë humb apo ka çka të përfitohet diçka…!

Unë mendoj se ata që për çfarëdo arsye mund t’i sjellin telashe Kosovës, nuk duhet ta bëjnë këtë. Ata sigurisht e dinë situatën tonë, fuqinë tonë dhe pozicionin tonë karshi botës. Do të ishte mirë të mos i sjellin vendit tonë probleme e as kokëçarje. Nëse vërtetë janë miq të këtij vendi, ata duhet të veprojnë në drejtim të ruajtjes së interesave të vendit tonë, si vend mik i popullit dhe shtetit të Turqisë.

KosovaPost: Në çka po aludoni kur po thuani se ata duhet të veprojnë në drejtim të ruajtjes së interesave të vendit tonë? Mos vallë po thuani se ata duhet ta lëshojnë me vullnet Kosovën?

Dr. Bajrami: Unë kam qenë dhe dua të vazhdoj të jam prej atyre që mendojnë se shkollat e huaja nuk janë gjithaq të dobishme për shoqërinë tonë. Jo të ndalohen ato shkolla, por të forcohet sistemi i arsimimit tonë. Ata që dëshirojnë të shkollohen në shkolla të huaja, le të shkojnë të shkollohen atje prej nga vijnë ato shkolla. Edhe ashtu këto shkolla të huaja nuk janë fare të lira, mbase janë tepër të shtrenjta për xhepin e qytetarit tonë. Në ato shkolla mund të shkollohen vetëm fëmijët e klasës politike të pasur, vetëm fëmijët e të pasurve, por jo gjithsecili që do të kishte dëshiruar ta dërgonte fëmijën e tij aty. Askush nuk vjen tek ne të hap shkolla për shkak të syve të zinj që i kemi. Jo, dhe në asnjë mënyrë. Shkollat e huaja hapen ose për përfitime materiale, ose fetare, ose ideologjike. Kjo ndodh në gjithë botën, por, do të kisha dëshiruar që tek ne të mos ndodh në këto përmasa.

Të jemi të sinqertë. Kur e them këtë, mund edhe të krijohet një percepcion se unë jam kundër prezencës së arsimimit të huaj në vendin tonë. Po e përsëris. Unë jam për forcimin e sistemit të arsimit tek ne. Ne jemi popull që e duam librin, e duam arsimimin. Imagjinoni, ëndërr e secilit të ri shqiptar është të ketë të kryer një fakultet, gjë që nuk ndodh kështu me shumë popuj të botës.

KosovaPost: Për fund, Dr. Bajrami, sipas jush, a duhet që edhe Kosova ta njeh lëvizjen gyleniste për organizatë terroriste apo jo?

Dr. Bajrami: T’ju them të drejtën, nuk më pëlqen të vihem kështu para aktit të kryer; Po ose jo, apo, ose-ose! Gjërat nuk bënë të shtrohen kësisoj!

Kosova e ka politikën e vetë, ka vizionin dhe interesin e saj strategjik. Ajo gjithashtu e di rolin e Turqisë në marrëdhëniet ndërkombëtare, siç e di, gjithashtu edhe fuqinë dhe historinë e saj. Kosova, është e vetëdijshme për rolin e Turqisë dhe të vendeve tjera mike në zhvillimet politike dhe ekonomike të vendit tonë. Gjithsesi, Kosova duhet ta dijë dhe të ndjejë edhe sensin e politikave ndërkombëtare. Ato po lëvizin me një shpejtësi shumë të madhe dhe po krijojnë dinamika të reja jo vetëm për rajonin e Ballkanin. Kosova duhet t’i përcjellë ngjarjet në botë, por, me sa shoh unë, nuk është në nivelin e duhur. Lëvizja gyleniste e shpallur për organizatë terroriste në Turqi, është një peshë e madhe për Kosovën dhe shqiptarët përderisa në gjithandej në trojet shqiptare ka mjaft gylenistë dhe institucione arsimore të tyre. Paradoksalisht dhe për fatin e çuditshëm tonin, Fetullh Gyleni sot jeton në SHBA, në vendin më demokratik të botës dhe më mik të shqiptarëve. E rënda e gjithë kësaj dhe ajo që do kujdes të shtuar nga ne, është fakti i pamohueshëm se ne pa ndihmën e SHBA-ve nuk do të ishim këtu ku jemi, e as Kosova nuk do të ekzistonte si shtet që është. Sikur që, në anën tjetër pa ndihmën e Turqisë dhe pa mbështetjen e saj  Kosova nuk do të ishte kjo që është. Mos të harrojmë, dhe gjithnjë ta kujtojmë ne dhe gjeneratat pas nesh se populli amerikan është popull mik i shqiptarëve, e SHBA-ja është vendi që më së shumti ka ndihmuar Kosovën dhe popullin shqiptar, pas Zotit të Madhërishëm.

You may also like

Shikoni se çfarë bën fansja nga Moska për reperin shqiptar

Ai është një nga reperët më të njohur