Shkruan: Agim Vuniqi – Gusht 2025
Nëse drejtësia nuk mbështetet në parimin e sovranitetit dhe të barazisë ndërkombëtare, atëherë ajo shndërrohet në instrument të dobësisë politike. Kjo është pikërisht ajo që po ndodh me Dhomat e Specializuara për Kosovën – një strukturë që, ndonëse është ndërtuar në emër të drejtësisë, ka margjinalizuar drejtësinë vendore dhe ka rikthyer në skenë ligjet dhe strukturat juridike të ish-Jugosllavisë.
Një drejtësi me themele të vjetra
Dallimi mes kësaj gjykate dhe mekanizmave ndërkombëtarë si ICTY është i thellë: në rastin e Tribunalit për ish-Jugosllavinë, u aplikua e drejta ndërkombëtare, duke anashkaluar ligjet e shteteve pjesëmarrëse në konflikt. Por në rastin e Kosovës, Dhomat e Specializuara vendosin që krimet të gjykohen sipas ligjeve të ish-Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës, Kushtetutës së vitit 1974 dhe dispozitave të ish-Jugosllavisë.
Ky vendim juridik kthen kohën prapa, duke mohuar juridiksionin e Kosovës si shtet i pavarur dhe duke përjashtuar Kushtetutën e vitit 2008 dhe gjykatat vendore nga çështjet që kanë ndodhur në territorin e saj. Kjo përbën rrëshqitje të qëllimshme të sovranitetit, të legalizuar me miratimin e Kuvendit të Kosovës në vitin 2015.
Kush e udhëheq hetimin?
Hetimet dhe ndjekja penale nuk janë të udhëhequra nga sistemi i drejtësisë së Kosovës. Prokurorët ndërkombëtarë, gjyqtarët e jashtëm dhe dëshmitarët me lidhje me Serbinë, janë ata që modelojnë aktakuzat. Ndërsa prokuroria e Serbisë, de facto, shfaqet si burim informacioni dhe presioni, duke ndikuar indirekt në ndërtimin e rastit kundër krerëve të UÇK-së. Në këtë mënyrë, i është dhënë mundësi Serbisë të ndikojë në një proces të cilin ajo kurrë nuk e ka përjetuar mbi vete – as për krimet në Kosovë, as për ato në Bosnje e Kroaci. Serbia bëhet palë pa qenë përgjegjëse, ndërsa Kosova shfaqet si objekt gjykimi për lirinë e saj.
Çka do të thotë për Kosovën përdorimi i ligjeve të 1974-s?
Ligjet e Kushtetutës së vitit 1974 dhe të KSAK-së, përveçse janë të tejkaluara historikisht, nuk e përfaqësojnë realitetin institucional të Kosovës së pasluftës. Përdorimi i tyre nga Gjykata Speciale:
– E mohon legjitimitetin e rendit të ri juridik të Kosovës,
– E relativizon luftën çlirimtare,
Dhe e rehabiliton në heshtje rendin juridik të Serbisë në Kosovë gjatë viteve 1998–1999, përmes ligjeve që ishin instrumente të pushtimit.
Përfituesja: Serbia dhe partnerët që kërkojnë “baraspeshë”
Përfitimi më i madh politik shkon për Serbinë, e cila rikthehet në arenën ndërkombëtare si “palë e balancuar”, e jo si agresore. Ky është një relativizim historik, që barazon UÇK-në me strukturat kriminale të shtetit serb, për të ndërtuar një narrativë “të ndërsjellë” për krimet, që është thellësisht e padrejtë dhe e rrezikshme për stabilitetin në Ballkan. Njëkohësisht, disa fuqi ndërkombëtare përdorin këtë model për të imponuar një “kompromis” në dialogun Kosovë–Serbi, duke sakrifikuar drejtësinë për të ndërtuar paqe të ftohtë.
Kush është përgjegjës?
Kuvendi i Kosovës, që me 82 vota – shumë prej të cilave të Listës Serbe – votoi krijimin e një gjykate që përjashton Kosovën si subjekt juridik. Elita politike, që për t’i shpëtuar presionit ndërkombëtar dhe për të ruajtur pushtetin, pranoi një formulë të padrejtë dhe poshtëruese. Dhe diplomacia ndërkombëtare, që për hir të stabilitetit rajonal, lejoi që drejtësia të bëhet instrument politik, në vend që të jetë instrument i vërtetës dhe barazisë.
A është ky shpëtim për Kosovën, apo fshirje e saj nga historia?
Në vend që të forcojë shtetësinë, ky model drejtësie shpërbën sovranitetin ligjor të Kosovës dhe e vendos luftën për liri nën hijen e një procesi të ndikuar. Nëse ky është “çmimi për paqen”, atëherë Kosova nuk po shpëton – por po heshtet dhe riformatohet për interesa të huaja. Në emër të drejtësisë, po ndërtohet një version i falsifikuar i historisë. @followers; @highlight
