Ora po ecën ndërsa kërcënimi i Presidentit Donald Trump për të shkatërruar një pjesë të madhe të infrastrukturës civile të Iranit mbetet në fuqi, nëse vendi nuk arrin një marrëveshje deri të martën në mbrëmje në SHBA.
Por Trump e ka futur veten në një qoshe me kërcënime që ushtria amerikane nuk mund t’i zbatojë menjëherë, thanë ekspertë dhe analistë ushtarakë për BBC-në. Ata paralajmërojnë se një raund i ri sulmesh, pavarësisht madhësisë, nuk ka gjasa ta detyrojë shpejt regjimin iranian të pranojë një armëpushim.
Trump u zotua të hënën se do të shkatërrojë “çdo urë” dhe termocentral në Iran brenda vetëm katër orësh, nëse nuk arrihet një marrëveshje deri në orën 20:00 EST (02:00 GMT). Ai e përshkallëzoi më tej situatën të martën në mëngjes, duke paralajmëruar se “një qytetërim i tërë do të vdesë” nëse Irani nuk pranon një marrëveshje brenda afatit të vendosur.
Të marra së bashku, këto paralajmërime përbëjnë një kërcënim të paprecedentë nga një president amerikan. Kritikët thanë se shënjestrimi i infrastrukturës civile do të përbënte një krim lufte, një shqetësim që Trump e hodhi poshtë në një konferencë për shtyp të hënën.
Duke lënë mënjanë këtë çështje, ish-zyrtarë të mbrojtjes amerikane dhe analistë të tjerë thanë se SHBA-të thjesht nuk mund të shkatërrojnë çdo urë në një vend me madhësinë e Iranit brenda pak orësh, siç kërcënoi Trump.
Irani është afërsisht një e treta e madhësisë së SHBA-së kontinentale. Ekspertët thanë se SHBA-të e dinë vendndodhjen e saktë të objekteve kryesore bërthamore dhe të infrastrukturës tjetër kyçe të Iranit, por ka të ngjarë që të mos kenë identifikuar mijëra objektiva të tjerë në të gjithë vendin, e aq më pak t’i shkatërrojnë ato në një kohë kaq të shkurtër.
“Përballimi i këtij kërcënimi fjalë për fjalë do të ishte një detyrë absolutisht herkuliane. Dhe a do të kishte efektin e dëshiruar strategjik?” tha një ish-zyrtar i lartë i mbrojtjes amerikane, i cili kërkoi të mbetet anonim. “Trump pothuajse po përpiqet të gjejë një nivel të ri kërcënimi, që me fjalë të ndikojë më shumë në favor të SHBA-së në aspektin strategjik.”
Një sulm në shkallë të gjerë ndaj sektorit të energjisë elektrike të Iranit është më i realizueshëm sesa shkatërrimi i çdo ure në vend, thanë ekspertët.
Shumica e termocentraleve dhe rafinerive të Iranit ndodhen në tre provinca bregdetare – Bushehr, Khuzestan dhe Hormozgan – në Gjirin Persik. Goditja e këtyre objekteve mund t’i japë një goditje të konsiderueshme regjimit iranian, tha Miad Maleki, ish-zyrtar i lartë i Thesarit amerikan që udhëhoqi sanksionet kundër Iranit.
“Nëse ndërhyn në këto tre provinca, i kufizon regjimit aksesin në të ardhurat nga nafta dhe në Gjirin Persik, si dhe në Ngushticën e Hormuzit,” tha Maleki, një bashkëpunëtor i lartë në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracisë.
Zëvendëspresidenti JD Vance tha se SHBA-të kanë kryer sulme ajrore ndaj objektivave ushtarake në ishullin Kharg, një pikë kyçe në Gjirin Persik që përpunon rreth 90% të eksporteve të naftës së Iranit.
Duke folur me gazetarët në Budapest të martën, Vance tha se këto sulme nuk përfaqësojnë një ndryshim në strategjinë e Trump. Ai shtoi se negociatat me Iranin do të vazhdojnë deri në afatin e vendosur, por paralajmëroi se SHBA-të mund të shkaktojnë “dhimbje shumë më të mëdha” në ekonominë e vendit.
“Pra, ata duhet ta dinë se ne kemi mjete në dispozicion që deri tani nuk kemi zgjedhur t’i përdorim. Presidenti i Shteteve të Bashkuara mund të vendosë t’i përdorë ato, dhe do ta bëjë këtë nëse iranianët nuk e ndryshojnë sjelljen e tyre.”
Shtëpia e Bardhë hodhi poshtë raportet se komentet e Vance sugjeronin një sulm bërthamor të SHBA-së ndaj Republikës Islamike.
Disa objekte të infrastrukturës civile janë vënë tashmë në shënjestër. Media shtetërore iraniane tha të martën se sulmet ajrore SHBA-Izrael shënjestruan një urë në qytetin e Qom. Javën e kaluar, Trump tha se SHBA-të bombarduan urën më të madhe të Iranit.
Disa objekte të infrastrukturës civile janë vënë tashmë në shënjestër. Media shtetërore iraniane tha të martën se sulmet ajrore SHBA-Izrael shënjestruan një urë në qytetin e Qom. Javën e kaluar, Trump tha se SHBA-të bombarduan urën më të madhe të Iranit.
Nuk është e qartë nëse vala e re e sulmeve që Trump ka kërcënuar do të jetë e mjaftueshme për ta detyruar Teheranin të ulet në tryezën e negociatave. Zyrtarë amerikanë dhe iranianë thuhet se zhvilluan bisedime të drejtpërdrejta të martën, pasi javë të tëra negociatash indirekte nuk arritën të afronin palët drejt një marrëveshjeje. Megjithatë, vendet mbeten larg njëri-tjetrit për çështje madhore, përfshirë të ardhmen e sektorit të naftës, programin bërthamor dhe kontrollin e Ngushticës së Hormuzit.
Trump tha të hënën se i dërguari i tij i posaçëm Steve Witkoff, dhëndri Jared Kushner dhe Vance po drejtonin bisedimet. Por një zyrtar amerikan, që foli në kushte anonimiteti, tha se Witkoff dhe Kushner po udhëheqin përpjekjet e përditshme, ndërsa Vance do të përfshihet vetëm nëse një marrëveshje është afër.
“Zëvendëspresidenti mund të përfshihet më drejtpërdrejt nëse ka përparim të mjaftueshëm,” tha zyrtari.
Trump mund të llogarisë se regjimi do të ndiejë presion nga popullsia iraniane për të arritur një marrëveshje, nëse vendi përfshihet nga ndërprerje të gjera të energjisë si pasojë e një sulmi ndaj rrjetit elektrik.
Por iranianët kanë jetuar me ndërprerje të energjisë elektrike edhe para fillimit të luftës në fund të shkurtit. Maleki tha se regjimi ka të ngjarë të mos i shohë këto ndërprerje si një arsye për të negociuar me SHBA-në.
“Ky nuk është një problem i kohës së luftës,” tha ai. “Populli iranian tashmë po përballet me një sektor energjetik krejtësisht jofunksional.”
Për më tepër, një sulm ndaj sektorit energjetik mund të ndërlikojë përpjekjet e Trump për të rihapur plotësisht Ngushticën e Hormuzit. Irani ka ndaluar shumicën e trafikut të cisternave të naftës në këtë rrugë ujore, duke trazuar tregun global dhe duke rritur çmimet.
Trump nuk ka argumentuar bindshëm se SHBA-të do të arrijnë qëllimet e tyre duke përshkallëzuar luftën, tha Jason Campbell, ish-zyrtar i Departamentit të Mbrojtjes gjatë presidencave të Joe Biden dhe Trump.
Gati gjashtë javë pas fillimit të luftës, regjimi iranian ka treguar një prag të lartë qëndrueshmërie dhe nuk do t’u nënshtrohet lehtësisht kërkesave të SHBA-së, tha Campbell, bashkëpunëtor i lartë në Institutin e Lindjes së Mesme.
Për udhëheqjen e Iranit, tha Campbell, lufta “është ekzistenciale jo vetëm për vendin, por edhe për vetë regjimin.”/BBC
