Rikthimi i Donald Trumpit në Shtëpinë e Bardhë ka tronditur sigurinë europiane. Kërcënimet e tij lidhur me Grenlandën e kanë futur NATO-n në një situatë të paprecedentë, duke vënë në dyshim besueshmërinë e SHBA-së si aleate, thuhet në një analizë të gjatë të publikuar sot nga CNN. Europianët duhet të gjejnë një mënyrë për të ruajtur mbështetjen amerikane për Ukrainën, pa u përfshirë në një konflikt të ri me Uashingtonin.
Për Europën, rikthimi i Donald Trumpit në Shtëpinë e Bardhë ka qenë një përmbysje e plotë e ndjenjës së sigurisë. Kërcënimi i administratës së tij për të aneksuar Grenlandën, një territor autonom i Danimarkës, e ka futur NATO-n në një situatë të paprecedentë: një aleancë e ndërtuar mbi mbrojtjen kolektive – ku një sulm ndaj njërit konsiderohet sulm ndaj të gjithëve – tani përballet me mundësinë që një anëtar të sulmojë një tjetër.
Shtëpia e Bardhë deklaroi të martën se presidenti po “diskuton një gamë opsionesh” për të marrë Grenlandën, duke e bërë të qartë se përdorimi i ushtrisë amerikane nuk përjashtohet. Duke shpallur rikthimin në një botë ku të fortët marrin çfarë munden dhe të dobëtit vuajnë atë që u imponohet, Stephen Miller, zëvendësshef i stafit të Trumpit, i tha CNN-it: “Ne jemi një superfuqi dhe… do të sillemi si superfuqi.”
Megjithëse Sekretari i Shtetit, Marco Rubio, është përpjekur të minimizojë shqetësimet për një ndërhyrje ushtarake, duke thënë se administrata Trump po shqyrton blerjen e Grenlandës, kryeministrja daneze, Mette Frederiksen, ka ngritur alarmin: “Nëse SHBA-ja zgjedh të sulmojë ushtarakisht një vend tjetër të NATO-s, atëherë gjithçka ndalet, përfshirë edhe NATO-n, dhe bashkë me të edhe siguria që është ndërtuar që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.”
Por liderë të tjerë europianë kanë heshtur, të paktën publikisht, për një arsye të pakëndshme: SHBA-ja mund të mos jetë më një aleate plotësisht e besueshme për Europën, por për momentin mbetet e domosdoshme. Ndërsa Europa ka nevojë për mbështetje ushtarake dhe diplomatike amerikane për t’u përballur me Rusinë, kërcënimet e ripërtërira të Trumpit ndaj Grenlandës e kanë futur atë në një ngërç: si ta mbajë SHBA-në larg Grenlandës, por njëkohësisht të angazhuar në Ukrainë?
Ky tension u pa qartë këtë javë në Paris, kur përfaqësues nga 35 vende, përfshirë SHBA-në, diskutuan mënyrat për të garantuar sigurinë e Ukrainës pas luftës, në rast të një marrëveshjeje paqeje me Rusinë. Edhe pse takimi kaloi pa probleme dhe çoi në angazhime konkrete, atmosfera u rëndua nga pyetje të sikletshme gjatë një konference për shtyp, lidhur me çështjen që rëndonte mbi diplomacinë e ditës.
“E di që ka hezitim për të folur sot për Grenlandën, por çfarë vlere kanë këto angazhime (amerikane për sigurinë) pikërisht ditën kur, në nivelet më të larta të qeverisë në Uashington, po flitet për marrjen e territorit të një anëtari tjetër të NATO-s?” pyeti një gazetar kryeministrin britanik, Keir Starmer.
Starmer iu shmang pyetjes, duke iu referuar një deklarate të mëhershme solidariteti me Danimarkën. Presidenti francez, Emmanuel Macron, shmangu një pyetje të ngjashme. Duke qëndruar pranë të dërguarit special amerikan, Steve Witkoff, dhe dhëndrit të Trumpit, Jared Kushner, udhëheqësit e Britanisë dhe Francës nuk ishin të gatshëm të kritikonin SHBA-në për kërcënimet ndaj Danimarkës, nga frika se mos rrezikonin përfshirjen e Uashingtonit në procesin e paqes në Ukrainë.
Europa tashmë ka lëshuar shumë terren për ta mbajtur SHBA-në në krah. Liderët e saj janë qortuar nga zëvendëspresidenti JD Vance në Mynih, janë sulmuar nga Elon Musk në internet dhe janë akuzuar në Strategjinë e Sigurisë Kombëtare të administratës Trump se po “shkelin parimet bazë të demokracisë” duke shtypur partitë “patriotike” që Uashingtoni i mbështet. Bashkimi Europian ka pranuar gjithashtu një tarifë prej 15% për tregtinë me SHBA-në.
Ndërsa shumëkush bën thirrje që Europa të mbajë një qëndrim më të ashpër ndaj SHBA-së, ajo nuk ka ndikim të mjaftueshëm për ta bërë këtë, tha Mujtaba Rahman, drejtor menaxhues për Europën në Eurasia Group, një kompani konsulence për rrezikun politik.
“Shumë liderë europianë duan të flasin ashpër ndaj Amerikës… duan të dalin dhe të denoncojnë atë që po shohin, por thjesht nuk janë në pozitë ta bëjnë këtë, sepse për një kohë shumë të gjatë e kanë deleguar sigurinë e tyre tek Amerika,” i tha Rahman CNN-it.
Ashtu si vitin e kaluar, prioriteti i europianëve për vitin 2026 mbetet mbajtja e SHBA-së të angazhuar në Ukrainë, tha Rahman, edhe nëse kjo nënkupton ushtrimin e presionit mbi Kopenhagën “për të arritur një kompromis” me SHBA-në për Grenlandën. “Në thelb, nuk mendoj se ata kanë zgjedhje, sepse procesi i riarmatimit në Europë zgjat tre deri në pesë vjet,” shtoi ai.
Meqë administrata Trump nuk ka kërkuar miratimin e Kongresit për ndihmë të re ushtarake amerikane për Ukrainën, Europa ka financuar mbrojtjen e Ukrainës për më shumë se një vit. Megjithatë, ndërsa ndërton bazën e vet industriale të mbrojtjes, Europa mbetet shumë e varur nga SHBA-ja për armët që blen për Ukrainën.
Edhe pse Europa varet nga SHBA-ja për pajisje ushtarake në afat të shkurtër, Daniel Fried, një diplomat veteran amerikan, i tha CNN-it se kontinenti ka më shumë ndikim sesa mendohet zakonisht.
“Ka shumë fusha ku furnizuesit europianë të mbrojtjes janë konkurrues me amerikanët. Ne nuk jemi të vetmit që prodhojmë avionë luftarakë,” tha Fried, i cili ka shërbyer si ndihmëssekretar i shtetit për Europën nën presidentët George W. Bush dhe Barack Obama. “Europianët mund të vendosin që teknologjia e avancuar e dronëve është diçka që nuk do ta ndajnë me amerikanët, nëse kjo situatë vazhdon.”
Disa në Europë kanë bërë thirrje për veprime më dramatike dhe të menjëhershme. Raphael Glucksmann, deputet francez në Parlamentin Europian, kërkoi që BE-ja të krijojë një bazë ushtarake të përhershme në Grenlandë, e cila, sipas tij, do të “dërgonte një sinjal të fortë për Trumpin dhe do të kundërshtonte argumentin amerikan se ne nuk jemi në gjendje të sigurojmë mbrojtjen e Grenlandës.”
Por Majda Ruge, studiuese e lartë e politikave në Këshillin Europian për Marrëdhënie me Jashtë, tha se qëllimi nuk duhet të jetë një “përballje ushtarake me Shtetet e Bashkuara, por rritja e kostove politike, ekonomike dhe të aleancës për veprime të njëanshme amerikane, herët dhe në mënyrë të dukshme, për ta bindur presidentin Trump të mos veprojë,” duke shtuar se ka “mënyra joushtarake” për ta bërë këtë.
“Bëhet fjalë për të siguruar që, nëse Trump zgjedh të përshkallëzojë situatën, ai të detyrohet t’i shtyjë hapur mënjanë aleatët europianë, në vend që të veprojë në një vakum politik. Kjo do t’i rriste ndjeshëm kostot e brendshme dhe politike,” i tha Ruge CNN-it.
Qytetarët amerikanë kundërshtojnë në masë dërrmuese përdorimin e forcës ushtarake për të marrë kontrollin e Grenlandës, sipas një sondazhi të YouGov nga gushti, i zhvilluar pasi Danimarka thirri të dërguarin amerikan për shkak të një raporti se disa shtetas amerikanë po zhvillonin fushata të fshehta për të ndikuar politikën e Grenlandës. Vetëm 7% e të rriturve amerikanë thanë se e mbështesin përdorimin e forcës për aneksimin e Grenlandës, ndërsa 72% ishin kundër.
Ngritja fillestare e Trumpit në pushtet në vitin 2016 u ndihmua nga kundërshtimi i tij i hershëm ndaj pushtimit të Irakut në vitin 2003 dhe luftërave të tjera të kushtueshme “pa fund”. Megjithatë, presidenti i tha të mërkurën gazetës The New York Times se mbikëqyrja amerikane mbi Venezuelën mund të zgjasë për vite, pas rrëzimit të udhëheqësit autoritar të vendit, Nicolás Maduro.
Nuk është e qartë se sa e ndjeshme do të jetë administrata Trump ndaj kritikave brenda vendit apo jashtë tij. Miller këtë javë shfaqi përbuzje ndaj “mirësjelljeve ndërkombëtare”, duke i thënë CNN-it: “Ne jetojmë… në botën reale… që qeveriset nga forca, që qeveriset nga pushteti, që qeveriset nga fuqia. Këto janë ligjet e hekurt të botës që kanë ekzistuar që nga fillimi i kohës.”
Edhe pse Europa shpreson që interesi i Trumpit për Grenlandën të zbehet, siç ndodhi vitin e kaluar, zyrtarë në Londër dhe Bruksel kanë frikë se këtë herë mund të jetë ndryshe.
“Njerëzit janë zgjuar dhe e kanë kuptuar se kjo nuk është thjesht një ide e rastësishme që i ka ardhur. Ai është jashtëzakonisht serioz për këtë,” i tha CNN-it një ligjvënës britanik, duke folur në kushte anonimiteti.
Rahman nga Eurasia Group tha: “Nuk mendoj se ka ndonjë naivitet – as në Berlin, as në Paris, as në Londër – për natyrën e regjimit amerikan… Amerikanët e dinë që europianët janë të dobët. Grabitqarët gjuajnë të dobëtit – këtë po bën administrata Trump. Nuk ka shumë që europianët mund të bëjnë.
“Për shumë vende, bëhet fjalë për të blerë kohë. Ky është një urëkalim. Derisa Europa të jetë në gjendje të mbrohet vetë, ajo duhet të bashkëpunojë me administratën Trump.”
