Shkruan: Agim Vuniqi
Një krizë që ka tejkaluar pragun e mosfunksionimit
Që nga shpallja e rezultateve përfundimtare të zgjedhjeve parlamentare, Kuvendi i Republikës së Kosovës nuk ka arritur të zgjedhë Kryetarin e Kuvendit për 42 seanca radhazi. Kanë kaluar më shumë se katër muaj, duke e bërë këtë jo më një vonesë procedurale, por një krizë të thellë kushtetuese, institucionale dhe përfaqësuese.
Kuvendi nuk është konstituuar në kuptimin kushtetues të fjalës – nuk ka kryetar, nuk ka byro kuvendore, nuk ka komisione funksionale dhe nuk mund të ushtrojë funksionet që Kushtetuta ia përcakton.
Shkelja flagrante e afatit kushtetues dhe heshtja institucionale
Neni 67 i Kushtetutës përcakton se Kuvendi duhet të mblidhet dhe të konstituohet brenda 30 ditëve nga shpallja e rezultateve përfundimtare. Ky afat është imperativ. Vendimi i Gjykatës Kushtetuese e ka bërë të qartë se tejkalimi i këtij afati përbën shkelje të Kushtetutës dhe se përfaqësimi politik nuk mund të ngrihet mbi vullnetin e shprehur të qytetarëve.
Tani jemi përballë një situate ku nuk kemi më të bëjmë me një vonesë teknike apo çështje procedurale, por me një mosbindje të vazhdueshme dhe të qëllimshme ndaj Kushtetutës, me pasoja të drejtpërdrejta mbi rendin kushtetues.
A kanë përgjegjësi deputetët për këtë bllokadë?
Në rrethana të zakonshme, imuniteti parlamentar mbron deputetët nga ndjekja për mendime, qëndrime dhe votime të shprehura në Kuvend. Por, në këtë rast, moskonstituimi për më shumë se 4 muaj dhe 42 tentativa të dështuara, nuk mund të shpjegohen si shprehje normale e procesit parlamentar.
Kemi të bëjmë me një bllokim sistematik dhe të qëllimshëm të rendit kushtetues. Në çdo demokraci funksionale, refuzimi i vazhdueshëm për të zgjedhur Kryetarin e Kuvendit do të përbënte abuzim me mandatin e deputetit, përdorim politik të imunitetit, dhe potencialisht – nëse provohet qëllimi për të penguar funksionimin e shtetit – cenim të rendit kushtetues sipas kodit penal.
Nga imuniteti drejt paprekshmërisë politike: mungesë e barazisë kushtetuese
Kur deputetët shkelin rregullin e rendit kushtetues dhe asnjë institucion nuk reagon, krijohet një precedent shumë i rrezikshëm: përfaqësuesit e zgjedhur të popullit vendosin që të mos përfaqësojnë askënd, dhe për këtë nuk japin llogari.
Kjo gjendje nënvizon një boshllëk të madh institucional:
Presidentja e Republikës nuk ka ndërmarrë ende hapin për shpërndarjen e Kuvendit, ndonëse ka kaluar shumë më tepër se afati kushtetues; Gjykata Kushtetuese ka dhënë interpretimin, por nuk ka mekanizëm për zbatim; Askush nuk mund t’i kërkojë llogari një deputeti përse, për muaj të tërë, nuk e voton ose e bllokon zgjedhjen e Kryeparlamentarit. Kjo është një papërgjegjësi kushtetuese e institucionalizuar.
Shpërndarja automatike e Kuvendit: një detyrim, jo opsion
Sipas nenit 82.2 të Kushtetutës: “Kuvendi shpërndahet nëse nuk konstituohet brenda afatit kushtetues…”
Ky nen nuk kërkon as vullnet politik, as konsensus partiak: është detyrim kushtetues për Presidentin e Republikës, për të mbrojtur funksionalitetin e shtetit dhe për të mos lejuar që vendi të qëndrojë pa legjislaturë funksionale për muaj të tërë. Çdo vonesë në këtë veprim nga Presidentja e Republikës mbart përgjegjësi të drejtpërdrejtë për lejimin e një rendi të paralizuar kushtetues dhe për një përfaqësim të rremë të popullit në Kuvend.
Zgjidhja nuk është teknike – është politike dhe morale
As Kushtetuta, as Gjykata Kushtetuese, dhe as ndonjë ligj i posaçëm, nuk mund ta zëvendësojnë vullnetin politik për respektimin e shtetit dhe të qytetarëve. Në një shoqëri demokratike, përfaqësuesit e zgjedhur e kanë si mision jo vetëm të kenë mandat ligjor, por edhe legjitimitet moral, që lind nga përgjegjësia dhe veprimi në interes të përbashkët.
42 seanca të dështuara janë turp institucional dhe dështim i demokracisë parlamentare. Ata që përfaqësojnë popullin e kanë kthyer mandatin në barrikadë për interesa partiake.
Thirrje për veprim institucional dhe ndërgjegje qytetare
Kosova nuk mund të mbetet peng i një parlamenti që nuk përmbush funksionin bazë – konstituimin dhe zgjedhjen e kryetarit të vet. Kjo situatë kërkon: Veprim të menjëhershëm të Presidentes për shpërndarjen e Kuvendit; Presion qytetar dhe publik mbi deputetët që abuzojnë me mandatin dhe krijojnë bllokadë; Ndryshim të rregulloreve dhe sistemit të votimit për konstituim, që të parandalojë situata të tilla në të ardhmen.
Shpëtimi i rendit kushtetues nuk është detyrë vetëm e juristëve – është detyrë e çdo qytetari që beson në shtet, në përfaqësim dhe në demokraci. Në të kundërt, përfaqësuesit e zgjedhur do të mbeten të vetëzgjedhur dhe të pavarur nga çdo kontroll publik.
