Memorandumi i Mirëkuptimit për Bashkëpunimin në Fushën e Turizmit dhe Zhvillimit të Pasurive të Paluajtshme ndërmjet Qeverisë së Malit të Zi dhe Emirateve të Bashkuara Arabe jo vetëm që favorizon investitorët nga Emiratet e Bashkuara Arabe në dëm të konkurrencës së ndershme, por gjithashtu krijon potencialisht kushte për dhënien e paligjshme të ndihmës shtetërore, e cila është e ndaluar nga rregullat e konkurrencës së BE-së.
Shtatëmbëdhjetë organizata joqeveritare në Mal të Zi, nënshkruese të iniciativës “Plazha e Madhe apo gënjeshtra e madhe”, i kanë drejtuar një apel deputetëve të Kuvendit të Malit të Zi ku shprehin shqetësim serioz për shkak të paralajmërimit për nënshkrimin e Marrëveshjes për bashkëpunim në fushën e turizmit dhe zhvillimit të pasurive të paluajtshme ndërmjet Qeverisë së Malit të Zi dhe Emirateve të Bashkuara Arabe. Deklaratën e përbashkët e kanë nënshkruar Qendra për mbrojtjen dhe studimin e shpendëve, Shoqata Dr. Martin Schneider-Jacoby Association – MSJA, OJQ KANA / kush tjetër nëse jo arkitekt, OJQ Parket e Dinarideve, Qendra për gazetari hulumtuese CIN CG, Rrjeti CEE Bankwatch, Shoqata Malazeze e Ekologëve, OJQ Green Home, OJQ MogUL, Portali Ulcinj info, Rrjeti për afirmimin e sektorit joqeveritar MANS, OJQ Expeditio, OJQ EnvPro, Organizata KOD, NVU Biciklo.me, Qendra për edukim qytetar CGO dhe OJQ Gradionica.
“Marrëveshja për bashkëpunim në fushën e turizmit dhe zhvillimit të pasurive të paluajtshme ndërmjet Qeverisë së Malit të Zi dhe Emirateve të Bashkuara Arabe hap mundësinë për dhënie me qira afatgjatë dhe të ashtuquajturën valorizim të lokaliteteve më të çmuara natyrore në Mal të Zi, dhe kjo pa procedura transparente, pa shqyrtim publik dhe pa pjesëmarrjen e qytetarëve. Organizatat joqeveritare paralajmërojnë se një qasje e tillë mund të ketë pasoja të paparashikueshme për interesin publik, ruajtjen e pasurive natyrore, rendin kushtetues, përputhshmërinë me të drejtën e Bashkimit Evropian, si dhe për zhvillimin e qëndrueshëm të komuniteteve lokale”, thuhet në apelin e organizatave joqeveritare malazeze.
Organizatat e shoqërisë civile rikujtojnë se më 28 mars është nënshkruar marrëveshja kuadër ndërmjet dy qeverive, e cila parasheh “valorizimin” e 12 kilometrave të Plazhit të Madh në Ulqin përmes një kontrate 99-vjeçare me qira, me ç’rast kjo zonë e veçantë natyrore mund të bëhet objekt kontratash jotransparente në dobi të investitorëve dhe në dëm të qytetarëve dhe ekosistemit.
“Ajo që shqetëson shtesë është fakti që marrëveshja e përmendur nuk ka të bëjë vetëm me projektin e Plazhit të Madh në Ulqin, por hap mundësi për marrëveshje të ngjashme në disa lokacione në gjithë Malin e Zi, përfshirë potencialisht Buljaricën, Jazin, Lusticën dhe zona të tjera, pa informimin paraprak të publikut”, thuhet në deklaratën e OJQ-ve që i bëjnë thirrje deputetëve që urgjentisht ta rishikojnë dhe të ndalin çdo aktivitet të mëtejshëm që lidhet me realizimin e kësaj marrëveshjeje. Po ashtu, OJQ-të malazeze kërkojnë që vendimet me rëndësi strategjike të merren vetëm përmes një procesi të hapur dhe demokratik, me pjesëmarrjen e ekspertëve dhe publikut të gjerë.
“Argumentet që organizatat kanë paraqitur në këtë dokument kanë të bëjnë me ndikimin negativ në biodiversitet dhe zonat e mbrojtura natyrore, ndikimin ekonomik në komunitetet lokale, turizmin e qëndrueshëm, mospërputhshmërinë me rregulloret kombëtare dhe të BE-së, konfliktin me dokumentacionin strategjik dhe hapësinor në fuqi, si dhe historinë problematike të investitorit”, thuhet në deklaratën e shtatëmbëdhjetë organizatave të shoqërisë civile.
MARRËVESHJA PËR STANDARDE MË TË MIRA
Nga ana tjetër, ministrja e punëve publike në Qeverinë e Malit të Zi, Majda Adzhoviç, duke komentuar për gazetën Pobjeda Marrëveshjen për bashkëpunim ndërmjet Qeverisë së Malit të Zi dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, ka thënë se ky dokument sjell për qytetarët malazezë “zhvillim ekonomik dhe standard më të mirë jetese, me sundim të ligjit dhe anëtarësim në BE”.
E gjithë kjo, sipas saj, është vendosur si prioritet kyç i Qeverisë së 44-të. Sipas saj, marrëveshjet e nënshkruara me EBA krijojnë kuadër institucional për investime në sektorë të ndryshëm, përfshirë turizmin, energjetikën, infrastrukturën dhe bujqësinë, dhe të gjitha marrëveshjet e ardhshme me investitorë do të jenë objekt i kontratave të veçanta, duke ruajtur pronësinë shtetërore të tokës dhe transparencën e plotë.
Duke hedhur poshtë akuzat e një pjese të opinionit se marrëveshja pezullon legjislacionin, ministrja Adzhoviç pohon se të gjitha dokumentet janë publike dhe në përputhje me rregulloret e Malit të Zi dhe BE-së, dhe se vendimin përfundimtar për marrëveshjen ndërmjet Qeverisë së Malit të Zi dhe EBA-së do ta marrë Kuvendi.
E pyetur se çfarë do të sillte Marrëveshja për bashkëpunim në aspektin ekonomik për Malin e Zi, ministrja e punëve publike thotë se marrëveshjet ndërshtetërore për bashkëpunim ekonomik janë baza për investime dhe projekte konkrete në fusha të ndryshme.
“Konkretisht, me Qeverinë e Emirateve të Bashkuara Arabe janë nënshkruar dy marrëveshje – Marrëveshja për bashkëpunim ekonomik dhe Marrëveshja për bashkëpunim në fushën e turizmit dhe zhvillimit të pasurive të paluajtshme, dhe me to përcaktohet që Qeveria e EBA-së qëndron pas kompanive të cilat në negociatat e mëtejshme mund të propozojnë projekte të caktuara”, ka thënë ministrja Majda Adzhoviç.
LETRA DREJTUAR BRUKSELIT
Ditët e fundit, organizatat e shoqërisë civile në Mal të Zi kanë dërguar letra në disa adresa në Bruksel, përfshirë Parlamentin Evropian dhe Komisionin Evropian, në të cilat kërkohet nga ato një vlerësim i përputhshmërisë së Marrëveshjes së nënshkruar për bashkëpunim në turizëm dhe zhvillimin e pasurive të paluajtshme ndërmjet Malit të Zi dhe Emirateve të Bashkuara Arabe me Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit dhe kornizën përkatëse ligjore të BE-së.
Organizatat në këtë letër kanë shprehur shqetësim serioz se Marrëveshja e përmendur me EBA-në përbën një kërcënim të madh për sundimin e ligjit, mbrojtjen e mjedisit dhe procesin e integrimit të Malit të Zi në Bashkimin Evropian.
“Marrëveshja e nënshkruar më 28 mars 2025 mundëson realizimin e projekteve të mëdha investuese përmes negociatave të drejtpërdrejta, duke anashkaluar procedurat transparente dhe jodiskriminuese të prokurimeve publike. Me këtë, drejtpërdrejt shkelën parimet e trajtimit të barabartë për të gjithë pjesëmarrësit në treg, të garantuara me Marrëveshjen e Stabilizim-Asociimit ndërmjet Malit të Zi dhe BE-së”, thuhet në letrën e OJQ-ve, duke shtuar se Marrëveshja jo vetëm që favorizon investitorët nga EBA në dëm të konkurrencës së ndershme, por gjithashtu krijon potencialisht kushte për dhënie të ndihmës shtetërore në mënyrë të paligjshme, gjë që është e ndaluar nga rregullat e BE-së për konkurrencën.
“Marrëveshja përfshin gjithashtu dispozita që parashikojnë përshtatjen e legjislacionit kombëtar sipas nevojave të disa projekteve të caktuara investuese, çka e minon rëndë sigurinë juridike dhe barazinë para ligjit”, thuhet në letrën që organizatat joqeveritare malazeze i kanë drejtuar Bashkimit Evropian.
Kujtojmë se disa parti politike, si nga pushteti ashtu edhe nga opozita, e kanë kritikuar ashpër Marrëveshjen për bashkëpunim në fushën e turizmit dhe zhvillimit të pasurive të paluajtshme ndërmjet Qeverisë së Malit të Zi dhe Emirateve të Bashkuara Arabe. Kryetari i Komunës së Ulqinit, Genci Nimanbegu, ka paralajmëruar se, në rast se kryeministri Milojko Spajić nënshkruan kontratën për dhënien me qira të Plazhit të Madh në Ulqin për 99 vjet Emirateve, dy koalicione shqiptare dhe një parti do të shqyrtojnë pjesëmarrjen e tyre të mëtejshme në Qeverinë e Malit të Zi.
Tamara Nikçeviq është bashkëpunëtore e RTK-së dhe mbulon tema nga rajoni
