Shkruan: Osman Atalay
Populli i Gazës, për 17 vjet me radhë, ka luftuar kundër urisë, varfërisë dhe luftës nën bllokadë. Por ajo që ka qenë më e dhimbshme gjatë gjithë kësaj periudhe nuk ishte vetëm dhuna e Izraelit, por edhe heshtja e madhe e botës arabe dhe islame. Kjo pasqyrë tragjike nuk përfaqëson vetëm një luftë të sotme, por edhe është rezultat i një procesi të gjatë okupimi, rrethimi dhe izolimi ndërkombëtar që vazhdon prej dekadash.
Që nga viti 1948 e deri më sot, politikat e Izraelit ndaj Palestinës nuk kanë qenë kurrë të kufizuara vetëm në interesa gjeopolitike apo ekonomike. Izraeli e ka parë këtë përplasje si një “luftë të shenjtë”, të legjitimuar përmes teksteve fetare dhe motiveve teologjike. Pa e kuptuar këtë strategji, e cila nuk ka ndryshuar për më shumë se 70 vjet, është e pamundur të shpjegohet rezistenca e Hamasit në Gaza, rikthimi i SHBA-së në rajon, si dhe ekuilibrat e rinj ndërkombëtarë që po formohen përreth këtij konflikti.
“Stuhia e Aksas” dhe epoka e re e kthesës
Palestinezët, si populli që e njeh më mirë Izraelin, kanë zhvilluar gjatë historisë forma të ndryshme të rezistencës. Shprehja më e qartë e kësaj rezistence është lufta e Hamasit. Operacioni i 7 tetorit, i njohur si “Stuhia e Aksas”, përbën një pikë kthese historike në këtë qëndresë.
Fjalët e liderit të Hamasit, Jahja Sinvar, përmbledhin thelbin e kësaj periudhe:
“Nëse nuk na jepni të drejtat tona, të drejtën për vetëvendosje dhe krijimin e një shteti palestinez plotësisht sovran në Gaza, Bregun Perëndimor dhe Kuds, atëherë do të ballafaqoheni me zemërimin e botës dhe me izolimin ndërkombëtar.” Këto fjalë tregojnë se lufta e popullit të Gazës nuk është vetëm një përplasje ushtarake, por edhe një rezistencë politike dhe morale. Si rezultat, Izraeli u përball me një kundërpërgjigje të paprecedentë në historinë e tij. Megjithatë, shumica e vendeve arabe, islame dhe liderët evropianë zgjodhën të qëndrojnë në heshtje. Në Evropë, veçanërisht në qarqet socialdemokrate dhe të majta, protestat që po zgjasin tashmë për dy vjet janë bërë të dukshme. Për herë të parë, rezistenca palestineze ka fituar mbështetje të gjerë nga grupet e krishtera dhe liberalët e majtë. Në të ftohtin e dimrit dhe në vapën e verës, njerëzit dolën në rrugë duke kërkuar drejtësi për Gazën. Megjithatë, në Turqi dhe botën arabe, emocioni dhe reagimi i pritur nuk u shfaq në të njëjtën masë.
Politikat e Presionit të SHBA-së dhe Plani për një “Gazë pa Hamas”
Gjatë 17 viteve të fundit, Shtetet e Bashkuara dhe Britania e Madhe kanë ushtruar presion, kërcënime dhe ndikim përmes interesave ekonomike e politike mbi regjimet arabe, duke i detyruar ata që të normalizojnë marrëdhëniet me Izraelin. Në themel të këtij procesi qëndronte një strategji më e gjerë e Perëndimit:
“Gazë pa Hamas, Afganistan pa Talibanë dhe Iran pa Mulla.”
Kjo politikë hapi rrugën për synimin izraelit për një Gazë të administruar pa praninë e Hamasit, ndërkohë që në botën islame u thelluan përçarjet sektare mes shiitëve, sunitëve dhe selefistëve, duke e shkatërruar solidaritetin arab që ekzistonte në vitet 1967 dhe 1973.
Në 25 vitet e fundit, Arabia Saudite, Egjipti, Jordania, Iraku, Siria, Libani dhe Jemeni janë tronditur nga luftërat sektare dhe tensione të brendshme, gjë që tregon se Hamas nuk po reziston vetëm ndaj Izraelit, por edhe ndaj dobësisë rajonale që është krijuar.
Nga Trump te “Plani për Paqe në Gazë”
Kur Donald Trump, në vitin 2017, e njohu Jerusalemin si kryeqytet të Izraelit, kjo shënoi rikthimin aktiv të SHBA-së në Lindjen e Mesme.
Pas zgjedhjeve të vitit 2025, në qendër të vëmendjes doli “Plani për Paqe në Gazë”, i cili në realitet synon të imponojë versionin e ri të objektivit izraelit “Gazë pa Hamas” — një qëllim që Izraeli nuk kishte arritur ta realizonte për 17 vjet.
Pikat kryesore të planit
• Çarmatimi i Hamasit,
• Tërheqja graduale e forcave izraelite,
• Formimi i një administrate pa Hamas,
• Vendosja e forcave arabe në Gazë,
• Sigurimi i ndihmave të pandërprera humanitare,
• Krijimi i një strukture të përkohshme me pjesëmarrjen e Autoritetit Palestinez.
⸻
Qëndrimi i Hamasit
Në vendimin e Hamasit për këtë plan, ndikim të madh pati lodhja e popullit të Gazës nga uria, mungesa e ilaçeve dhe vuajtjet e luftës.
Hamas deklaroi se qëndresa palestineze duhet të fokusohet në ruajtjen e unitetit kombëtar, përfundimin e luftës, lejimin e ndihmave humanitare, refuzimin e okupimit dhe vazhdimin e rezistencës kundër dëbimit të popullsisë.
Përmes gatishmërisë për t’ia dorëzuar administrimin e Gazës një strukture të unitetit kombëtar të përbërë nga teknokratë palestinezë, Hamasi dha një shembull historik të sakrificës.
Kjo strukturë do të duhej të funksiononte në koordinim me Autoritetin e Bregut Perëndimor, ndërsa Hamasi bëri të qartë se nuk do të lejonte që asnjë forcë jo-palestineze të qeverisë Gazën.
“Etika e rezistencës” dhe sfidimi i Izraelit
Hamasi nuk u dallua vetëm në aspektin ushtarak, por edhe në atë moral, duke shfaqur një model që mund të quhet “etika e rezistencës”.
Besimi, guximi, mençuria dhe përulësia u bënë shtyllat e kësaj qëndrese.
Kjo përballje tronditi fuqinë politike, ekonomike dhe propagandistike të Izraelit.
Fakti që 147 nga 193 shtete anëtare të OKB-së e kanë njohur shtetin e Palestinës, është shenjë konkrete e këtij suksesi moral dhe diplomatik.
Rreziku i “paqes pa Hamas”
Edhe pse plani i Trumpit paraqitet si plan paqeje, në thelb ai rrezikon të forcojë politikën e përhershme të okupimit izraelit përmes formulës “Gazë pa Hamas”.
Deklarata e Ministrit të Mbrojtjes së Izraelit, Yoav Gallant (Katz) – “Pas luftës do të vazhdojmë të qëndrojmë në pikat e kontrollit në Gazë” – e konfirmon këtë frikë.
Kjo qasje ka ngjashmëri me marrëveshjen e Dejtonit në Bosnjë (1995), që solli paqe, por jo drejtësi të plotë.
Një krahasim me Bosnjë dhe Hercegovinën
Lideri boshnjak Alija Izetbegoviç, i kritikuar për nënshkrimin e Marrëveshjes së Dejtonit, kishte thënë:
“Dejtoni ishte një kompromis – dhe kompromiset kurrë nuk janë të drejta.
Ndonjëherë mendojmë: ‘Po të mos e kishim nënshkruar’, por duhet të kujtojmë ata që shpëtuan falë paqes. Ishte çështje e mijëra të rinjve që do të mbeteshin të sakatuar në një luftë të pafundme. Për ta, paqja ishte e mirë, sepse vdekjet ishin të shumta. Populli ynë është i vogël, dhe nuk mund të vazhdonim çdo ditë duke numëruar të vdekurit tanë.
Paqja e Dejtonit, qoftë e mirë apo e keqe, ishte fati ynë.”
Në këtë kuptim, plani i Trumpit për Gazën bart në vetvete të njëjtin paradoks si Marrëveshja e Dejtonit: ai ofron paqen si pushim të luftës, por jo drejtësinë e lirisë.
Këto fjalë vlejnë edhe sot për Gazën. Ashtu siç ka thënë Aliya Izetbegoviç, nganjëherë paqja, edhe pse e padrejtë, mbetet shpëtimi i vetëm për ata që mbijetojnë.
Përtej kësaj, qëndresa e Gazës mund të krahasohet me shembujt e mëdhenj të rezistencës së shekullit XX — si Vietnami, Afganistani dhe Kuba — por ajo dallohet prej tyre për nga baza e saj morale.
Sot, Hamasi është lënë i vetëm përballë Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara, të cilat zotërojnë teknologjinë më të avancuar ushtarake në botë.
Ndërkohë, institucione si Liga Arabe, Organizata e Bashkëpunimit Islamik dhe Unioni Botëror i Dijetarëve Myslimanë kanë humbur në masë të madhe legjitimitetin e tyre moral dhe politik.
Bota arabo-islame sot ndodhet përpara një nevoje urgjente për ta rishikuar politikën, kulturën, shkencën dhe besimin e saj.
Pa një gjuhë të re, një drejtim të ri dhe një horizont të ri, nuk mund të ruhet as rezistenca e Gazës, e as dinjiteti i umetit musliman.
