Shkruan: Prof. Dr. Metin Izeti
Në heshtjen që i paraprin perëndimit, kur dielli e lëshon fronin e tij me dinjitetin e një të munduri që në fakt ka fituar betejën e dritës, koha nuk rrjedh më si zall i lumit, por pikëllon si rrëshirë pishe. Secila sekondë bëhet një qelq i hollë që mban në shpinë peshën e tërë ditës. Dhe pastaj, ai çast. Ai çast i pap;rshkruar, kur syri sheh atë që shpirti e pret prej aq orësh – hijen e hënës së re, lajmin e lirisë nga pranga e dëshirës. Iftari është një puhize e ëmbël, një kryengritje e shpirtit kundur nefsit, e cila kurorëzohet me dorëzimin e parë. Uji i parë nuk shuan etjen, por ringjall kujtimet e një përroi që nuk e kemi parë kurrë, por që rrjedh nën lëkurën tonë prej kohësh. Hurma e parë nuk është frut, por një copë dielli i marrë peng gjatë ditës, që tani kthehet në shtëpi. Në atë gllënjkë, njeriu bashkohet me tokën, qiellin dhe me veten – atë veten që gjatë ditës e kishte harruar nën zhurmën e mendimeve.
Por nëse iftari është kuvend i gëzimit, një dasmë ku trupi pajtohet me shpirtin, syfyri është rrëfimi i fundit i natës, përpara se agimi të vijë me fshesën e tij për të fshirë ëndrrat. Ora e syfyrit është si ajo pikë ku qielli dhe toka puthen, por ende nuk kanë vendosur se kush do të mbizotërojë. Është një kohë që nuk i përket askujt. Në këtë orë, zërat nuk dëgjohen dot me vesh, por me lëkurë. Pëshpëritja e lodhjes së natës përzihet me kërcitjen e dritës së parë që përpiqet të lindë. Çdo kafshatë që hahet në këtë orë ka shijen e një nate që po vdes dhe të një dite që po lind. Është bukë e njomur me vesë dhe me lotët e yjeve që ikin. Në këtë vakt, njeriu nuk ha për t’u ngopur, por për t’i lënë vetes një mesazh për ditën që vjen: “Mbaj mend se je njeri”.
Aty, në atë errësirë që zbehet, filozofia e agjërimit zbulohet në gjithë lakuriqësinë e saj. Nuk është uria ajo që na mëson, por zbrazëtia. Në iftar, ne mbushim barkun për të harruar zbrazëtinë; në syfyr, ne mbushim shpirtin për të përballuar zbrazëtinë që do vijë. Është një vallëzim i përjetshëm midis “të qenit” dhe “të mos qenit”. Uji që pimë në iftar është metaforë e jetës që na shpëton çdo ditë nga vdekja e vogël e agjërimit; ndërsa uji i syfyrit është uji i pagëzimit të një dite të re, një amulli para stuhisë së ekzistencës.
Këto dy vakte janë dy shtyllat e portës përmes së cilës kalon koha e shenjtë. Në iftar, ne përjetojmë ardhjen në vete pas një mërgimi të gjatë. Në syfyr, ne përjetojmë mërgimin përpara se të vijë. Njëri është kremtimi i kthimit, tjetri është pikëllimi i nisjes. Dhe mes tyre, nata shtrihet si një det i zi ku noton vetmia jonë, e mbushur me yje që janë fjalët e lutjeve të pathëna.
Iftari dhe syfyri na mësojnë se çdo fillim fsheh një mbarim dhe çdo mbarim fsheh një fillim të ri. Ata janë dy frymëmarrjet e një nate të gjatë që na kujton se jemi vetëm udhëtarë. Udhëtarë që ndalemi për të ngrënë bukë në dy stacionet e vetme të rrugës sonë të përjetshme: njëri në perëndim, kur dita vdes, dhe tjetri në lindje, kur nata vdes. Dhe ne, të vetmit dëshmitarë të këtyre dy vdekjeve, jetojmë.
