Shkruan: Agim Vuniqi
I – Prishtina është një qytet i madh, me shumë banorë, por shpesh i ftohtë dhe i errët. Era fishkëllen, përplaset në trupat e zhveshur dhe thuajse të pret kur godet lëkurën cullak. Qielli është i zymtë dhe bora të mbyll sytë, duke të rënë në fytyrë. Rrugicat janë të rrëshqitshme, trafiku i egër, dhe shpesh shtyhesh me ndonjë automjet pa e ditur kush kujt duhet t’ia lëshojë rrugën. Mund të rrëzohesh – e pastaj… fillon pritja: analiza, reklama, konfuzion.
Në spitalet publike apo private, nuk ke shumë shanse të kuptosh se çfarë të ka gjetur. Nëse ke portofol të thellë ose ndonjë mik jashtë sistemit, ndoshta shpëton më lehtë; përndryshe, pa ndonjë “stendë” mbështetjeje, zor se kalon. Ky është rregulli i pashkruar i shëndetësisë kosovare.
Qyteti ka një treg të gjerë që mbledh një mori njerëzish – gjatë zgjedhjeve këta janë votues. Atje bëhet zhurmë e madhe, ku tregtarët presin me sharje të llojllojshme. Nëse prish renditjen e pemëve apo perimeve, zhurma bëhet aq e madhe sa mund të të shurdhojë. Por njëkohësisht, kupton se jemi njerëz të vyeshëm, të urtë dhe me kulturë të lashtë, besnikë dhe të gatshëm të dëgjojmë të huajt – veçanërisht kur tingëllojnë eurot.
Në këtë qytet qeverisin politikanët me vetura të shtrenjta, të cilët bëjnë zhurmë, prijnë paradat, ndërsa alarmet e policëve që bëjnë “eskortë” sinjalizojnë se kush qeverisë këtë vend të çuditshëm. Kur ishte sistemi monist, ndodhite ishin të rralla; sot, me partitë shumë-moniste dhe ekonominë e tregut, zhurma është bërë pjesë e pandashme e jetës. Përfundimisht, kjo zhurmë na hije – është “shik” me kulturën tonë të lashtë dhe civilizimin e hershëm.
II -:Një tjetër ngjarje e rëndësishme është tymosja e duhanit me kamish. Dikur ishte edhe “shik”, sepse qehlibari importohej incognito nga Rusia. Të gjithë dahanxhinjtë që bënin llafe burrash dhe qefin e tymit “tullug” nuk brengoseshin për ambientin, ishin krenar për atë log burrash. Ashtu si kamishi, edhe ligjet interpretohen sipas dëshirës: gjysma e lokalit mund të tymosë, nargile mund të përdoret – hapësira ndahen sipas logjikës së vet.
Po ashtu, një deputet i përdor foltoren e Kuvendit për të spjeguar “transparencën”, pastaj del si “zëdhënës” qeverie, duke bërë publike informata sekrete të interesit nacional, duke i futur ndërkohë lajmet e tij personale në media. Rreziku është që këto praktika të shndërrohen në ligj dhe qytetarët të rikthehen në kohën e hamameve publike – më mirë të lahen cullak, sesa të manipulohet privatësia dhe regjistrimi i tyre.
III – Dua të them edhe një gjë që nuk e kam përmendur më parë: guximi ynë nuk ka shoq në botë. Ata që kanë të drejtë shetitjeje kanë parë shumë vende me viza shengen, por hundë-lesha më të mëdha se në Kosovë nuk kanë parë askund. Një njeri me kapelë si hartë, me rroba të larmishme dhe republikë të vizlluese, hyri në një kafene dhe u ul pranë tavolinës së stolisur në mënyrë të veçantë. Kafexhiu iu përkul thellë, duke nderuar politikanin e madh, ndërsa qytetari i përmendur priti jashtë.
Ky akt, shpjegoi kafexhiu, konsiderohet një nderim i madh dhe shërbim për atdheun – një gjë që nuk mund ta çmojë çdo popull.
