Nga Sokol KONDI
Kryepeshkopi i Kishës Ortodokse “Shqiptare” Autoqefale, shtetasi grek Anastasis Janullatos, ka patur një takim me kryeministrin e dorëhequr të Greqisë Aleksis Tsipras, të cilit mësohet se i është ankuar, për atë që ai e konsideron si ndërhyrje të shtetit shqiptar në çështjet e Kishës Ortodokse “shqiptare”.
Me tepër se ortodoks, ky veprim duket si paradoks. Nuk kuptohet përse kleriku i lartë i Kishës “shqiptare” duhet të shkojë t’i ankohet kryeministrit të një vendi të huaj dhe jo kryeministrit të vendit, kishën e të cilit ai drejton, pra kryeministri të Shqipërisë.
Ky veprim legjitimon pikërisht atë që Rama tha një ditë më parë, kur u shpreh se Greqisë do t’i duhet ca kohë të kuptojë që Shqipëria nuk ka më nevojë për tutelë.
Janullatosi shkoi pikërisht të kërkonte tutelën e Greqisë në këtë mes. Përfaqësuesit e KOSH u orvatën të thonin disa herë përmes zëdhënësit të tyre se në një vend laik, feja dhe shteti duhet të jenë të ndara. Por kjo me sa duket nuk vlenka kur bëhet fjalë për kishën ortodokse “shqiptare” dhe shtetin grek. Në këtë rast, laicizmi i shteteve dhe ndërhyrja në punët fetare nuk paska ndonjë rëndësi të madhe. Rëndësi paska kur çështjet e kishës ortodokse “shqiptare” mpleksen me ato të shtetit shqiptar.
Pra shteti grek paskërka të drejta ndaj kishësh ortodokse autoqefale “shqiptare”, ndërsa shteti shqiptar jo.
Shteti grek qenka dashamirës ndaj kishës ortodokse “shqiptare”, kurse shteti shqiptar armiqësor, aq sa dashka ta godasë këtë kishë, duke evokuar, sipas disave, atë që bëri komunizmi me gjuetinë e tij të shtrigave në fund të viteve ’60.
Problemi është më kompleks se kaq. Vetëm tani po del në sipërfaqe ajo që nisi të ngjizej që më 1992, kur u lejua, kushedi nga kush dhe për cilat arsye, që një shtetas i huaj të vinte e të udhëhiqte kishën ortodokse shqiptare. Përdoret shpesh argumenti bosh se kjo ndodhi sepse me rënien e komunizmit kleri shqiptar nuk kishte njohuritë e duhura për kryerjen e riteve dhe shërbesave fetare.
Me këtë logjikë, i bie që sot në Shqipëri duhet të kishim si prijës të komunitetit mysliman një shtetas nga Arabia Saudite, ndërsa si prijës të katolikëve një të dërguar të Vatikanit, mundësisht venedikas i lashtë me origjinë.
Por nuk ka ndodhur kështu, kjo vlenka vetëm për kishën ortodokse “shqiptare”. Rrok Mirdita i katolikëve është shqiptar, Skëndër Bruci i myslimanëve është shqiptar.
Kur ndonjëri prej tyre ka ndonjë problem me shtetin, i drejtohet institucioneve shqiptare ose gjykatave, nuk shkojnë të falen as në Mekë dhe as në Vatikan.
Ndërsa Janullatosi shkon e falet në Athinë. Kjo e dëshmon më së qarti se kisha autoqefale ortodokse është një kishë greke jo vetëm në ritin bizantin që ajo përdor në shërbresat e saj, por është greko-madhe mbitëgjitha në kuptimin e një nocioni te një megaloidee greke, sipas së cilës shqiptarët ortodhoksë deri në Shkumbin janë grekë.
Duke qenë se përpjekjet ekspansioniste të Greqisë në Shqipëri dështuan ushtarakisht që kur u detyruan të sprapseshin nga fuqitë e mëdha nga Llogoraja Gjatë Luftës Ballkanike, Athina rigjeti papritur më 1992-shin te Janullatosi një shpresë e cila ishte venitur tërësisht gjatë viteve të komunizmit, atë të depërtimit në Shqipëri nëpërmjet fesë.
Përmes një soft-power, ose pushteti të butë, sikurse është ndikimi kulturor apo fetar, Greqia po përpiqet që me ndërtimin e kishave ortodokse, të varrezave greke, e kështu me rradhë, të krijojë një identitet dhe histori greke të gjithë Shqipërisë së Jugut, deri në Shkumbin.
Kjo është një ngatërresë historike që Greqia e përdor qëllimisht në favorin e saj. Në fakt, gjatë sundimit të Perandorisë Osmane në Rumeli (Evropë), qytetarët e Perandorisë ndaheshin në turq dhe jo turq, por ky identifikim bëhej mbi baza fetare dhe jo kombëtare, duke qenë se nocioni shtet-komb nuk ekzistonte gjatë sundimit osman. Kështu që ata që kishin një fe të ndryshme nga ajo islame identifikoheshin si jo-turq, ndërsa të gjithë të tjerët si turq. Por fakti që shqiptarët ortodoksë konsideroheshin jo-turq nuk i bën domosdoshmërisht gerekë ata. Në fakt Papa Kristo Negovani dhe Fan Noli, dy shqiptarë të rëndësishëm të kishës ortodokse, kanë qenë dy prej atdhetarëve më të mëdhenj të vendit tonë dhe nuk kishin të bënin aspak me Greqinë.
Janullatosi bën mirë të heqë dorë nga qëllimet ekspansoniste dhe ultra-nacionaliste me sfond verio-epiriot nëse nuk ka ndër mend që të shpallet “non-grata” dhe t’i jepet ultimatum të largohet brenda 24 orësh nga vendi, sikurse bëri kryeministri i madh partiot i shqiptarëve Pandeli Evengjeli (ortodoks!) në vitin 1920 me një biçim Janullatosi të kohës që donte t’i bindte me zor korçarët se ishin grekë.
