Nga Sead Zimeri
Unë jam shqiptar. Unë jam edhe musliman. Unë jam edhe burrë. Unë jam edhe evropian. Unë jam edhe filozof. Unë jam edhe prind, e kështu me radhë.
Identiteti ynë është i rastësishëm. Unë jam shqiptar sepse kam lindur në një familje shqiptare. Unë jam musliman sepse kam lindur në një familje muslimane. Unë jam burrë sepse shoqëria më ka caktuar atë identitet, etj.
Ndërkohë që identiteti njerëzor të jep vetëm një të drejtë: të drejtën për të pasur të drejta, siç do të thoshte Arendt, identitetet kulturore të mundësojnë të jetosh i lirë në shoqëri. Sot është madje turp të jesh vetëm njeri: njeriu thjesht është reduktuar në biologji, por askush nuk e vlerëson shumë identitetin natyror biologjik. Njeriu si njeri i zhveshur nga identiteti i tij kulturor (grupor) është kafshë dhe si i tillë askush nuk të merr seriozisht. Të thuash që je njeri është banale, e parëndësishme.
Prandaj, identiteti është absolutisht i pazëvendësueshëm për njeriun si qenie shoqërore. Edhe pse është krejtësisht e rastësishme që ne kemi identitetet që kemi, ato janë thelbësore për ne. Ne thjesht nuk mund të ekzistojmë në botë sot pa një identitet që shoqëria cakton. Për shembull, të qenit femër si përcaktim biologjik nuk është shumë e rëndësishme në vetvete. Ajo që ka rëndësi është të jesh grua, nënë, motër, njerkë, shoqe, dashnore, kurvë, shenjtore, etj. Këto identitete nuk ekzistojnë nga pikëpamja e natyrës, por ky fakt nuk ka rëndësi. Femrat si femra apo meshkujt si meshkuj nuk kanë rëndësi në shoqëri. Identitetet që u janë dhënë, në bazë të biologjisë apo të nevojave tjera, kanë peshë në marrëdhëniet me njëri-tjetrin. Dhe këto identitete janë relative, janë ndërtuar mbi bazën e nevojave sociale dhe kulturore. Për shembull, sot ka një luftë të madhe në kulturat perëndimore për njohjen e të drejtave të komunitetit LGBT dhe disa shoqëri vetëm e kanë njohur zyrtarisht këtë identitet, ndërsa të tjerat janë ende në proces njohjeje. Sapo ky identitet njihet, ai bëhet pjesë e identifikimit legjitim shoqëror.
Pra, identitetet sociale janë identitete të rastësishme, por kjo nuk do të thotë se janë identitete arbitrare, që njerëzit i krijojnë sa herë duan një identitet, siç pretendojnë hombofobët e sotëm. Përkundrazi, identitetet formohen në përpjekje për të përmbushur ndonjë nevojë të grupeve të individëve ose shoqërisë. Megjithatë, jo të gjitha identitetet janë të barabarta për sa i përket peshës sociale.
Pesha e tyre përcaktohet nga rrethanat kontekstuale lokale dhe globale. Sot, në kontekstin global, pesha e identitetit kombëtar qëndron mbi çdo identitet tjetër, fetar apo jofetar. Ne shqiptarët kemi një përvojë të dorës së parë me këtë. Kosovarët, për shembull, nuk lejohen të udhëtojnë pa vizë në Evropë. Edhe pse kosovarët ndajnë të njëjtin identitet biologjik me evropianët, ata nuk lejohen në Evropë si kosovarë. Një kosovar me pasaportë shqiptare lejohet të hyjë në Evropë, por i njëjti me pasaportë të Kosovës nuk lejohet. Nuk është e rëndësishme që kosovarët të jenë njerëz të mirë, të jenë tolerantë, etj, etj., por që kosovarët të nuk kanë njohjen e vendeve evropiane.
Në këtë kontekst politik, duhet të vlerësohen çështjet e identitetit. Sot identiteti kombëtar/shtetëror në nivel global është identiteti parësor, nëse jo absolut. Kudo që të shkosh njihesh si shqiptar apo japonez apo amerikan. Pasojnë identitete të tjera, por në nivel të hierarkisë së identiteteve, identiteti kombëtar/shtetëror është i pakapërcyeshëm. Dhe duke qenë se identitetet pa përjashtim janë çështje politike, çdo identitet është politik, debatet për epërsinë e këtij apo atij identiteti janë debate shterpe! Sot mund të jesh fetar, por nëse i përket një kombi të caktuar, të drejtat e barabarta nuk njihen nga kombet e tjera, dhe nëse nuk i përket asnjë kombi, nuk të njihen të drejta.
Prandaj, duhet të kuptojmë se identiteti kombëtar nuk mund të krahasohet me identitetet e tjera për nga pesha që ka sot. Natyrisht, në një kohë tjetër të plejadave të tjera politike, identiteti kombëtar nuk do të ketë peshën që ka sot. Ndoshta nuk do të ketë asnjë peshë. Por, tani për tani, identiteti kombëtar/shtetëror është gjithçka. Pa të, askush nuk të njeh. Pa të nuk je i lirë. Prandaj duhet të kujdesemi për identitetin kombëtar dhe shtetin që e përfaqëson si për sytë e ballit sepse çdo njollë në të reflekton keq dhe dëmton jo vetëm imazhin por edhe të drejtat e qytetarëve që i përkasin atij identiteti. Pra ne jemi para së gjithash shqiptarë, pastaj gra e burra, fetarë dhe jofetarë, të pasur e të varfër, të arsimuar e të paarsimuar, etj. Kjo nuk do të thotë se këto identitete nuk kanë peshë. Ky do të ishte një gjykim absurd. Por që ato negociohen dhe interpretohen në kuadrin e identitetit parësor në nivel global.
