Më 5 janar 1993, pak ditë para se Bill Clinton të inaugurohej si president i Shteteve të Bashkuara, Sekretari amerikan i Shtetit, në shkuarje atëbotë, Lawrence Eagleburger, e ka finalizuar një dokument 23-faqësh për pasardhësin e tij.
Dy ditë më herët, shefi i Eagleburger-it, ish-presidenti George H.W. Bush, ka udhëtuar në Moskë për të nënshkruar me ish-presidentin rus, Boris Yeltsin një traktat të ri për kontrollin e armëve, START II.
Kjo marrëveshje është konsideruar fitore e minutës së fundit në mandatin e tij, përgjatë të cilit u janë dhënë fund tensioneve bërthamore të Luftës së Ftohtë, prandaj shumë njerëz kanë menduar se po nis një epokë e re në marrëdhëniet në mes të Moskës dhe Uashingtonit.
Dokumenti që i është lënë në tavolinë Warren Christopher-it ka qenë përmbledhje e tensioneve dhe konflikteve nëpër botë, dhe jo më pak të rëndësishme kanë qenë mbetjet e ish-Bashkimit Sovjetik, që atëherë i ka pasur vetëm 13 muaj që ka pushuar së ekzistuari.
Në listë janë përfshirë rreziqet nga lufta në ish-Jugosllavi, “prishjet e reformave në Rusi dhe kthimi në një formë të pushtetit autoritar”.
Eagleburger po ashtu e ka paralajmëruar pasardhësin e tij për rreziqet e një konflikti të armatosur në mes të “Rusisë dhe një numri shtetesh në periferinë e saj”.
“Ukraina nuk është opsioni më i mundshëm, por është më i rrezikshmi”, ka shkruar ai.
Tridhjetë vjet më vonë, dhe gati një vit pas shpërthimit të luftës së Rusisë në Ukrainë, Moska dhe Kievi janë duke u përballur në luftën më të madhe në Evropë, prej Luftës së Dytë Botërore.
Dokumenti në fjalë është një prej teksteve që së fundi janë deklasifikuar nga Arkivi i Sigurisë Kombëtare, një organizatë joqeveritare që gjendet në Universitetin George Washington, në Uashington.
Organizata ka arritur që me sukses së deklasifikojë edhe materiale tjera të presidencës së Clintonit, sidomos ato që lidhen me marrëdhëniet e SHBA-së me Moskën, nën udhëheqjen e Yeltsinit.
Për politikën amerikane, në vitet e para pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, “fokusi ka qenë në Rusi, pavarësisht porosisë së Eagleburgerit për Ukrainën”, ka thënë Thomas Graham, i cili ka shërbyer në Ambasadën amerikane në Moskë gjatë periudhës së ish-Bashkimit Sovjetik dhe ka qenë drejtor për Rusinë në Këshillin e Shtëpisë së Bardhë për Siguri Kombëtare në vitet 2000.
“Është dashur kohë që Ukrainës t’i jepet vëmendja që i është dhënë Rusisë”, ka thënë ai.
“Reformat demokratike të Rusisë”
Një dokument tjetër, që është përpiluar vetëm tri ditë pasi Clinton është betuar si president, tregon për një bisedë telefonike të zhvilluar mes Clintonit dhe Yeltsinit, në të cilën ata kanë diskutuar për krizën në ish-Jugosllavi dhe konfliktet në rritje në Bosnje-Hercegovinë.
Ata kanë diskutuar edhe për Irakun, ku forcat amerikane e kanë zbatuar atëherë një masë të ndalim-fluturimit pas përfundimit të Luftës së Gjirit.
Ata kanë diskutuar edhe për synimet e Rusisë që të lë pas epokën sovjetike.
“Ne jemi të vendosur që të bëjmë gjithçka për të ndihmuar në jetësimin e reformave demokratike të Rusisë”, i ka thënë Clinton, Yeltsinit.
Baker ka qenë ndërmjetësues kyç jo vetëm me Yeltsinin, por edhe me Gorbachevin, teksa ish-Bashkimi Sovjetik ka nisur të shpërbëhet në vitet 1980.
Baker është takuar disa herë me Gorbachevin dhe liderë tjerë evropianë, teksa Gjermania ka marrë hapin e ribashkimit, dhe zyrtarë amerikanë dhe ata të NATO-s kanë qenë në hall për të vendosur nëse do të lejojnë trupat ushtarake të kenë bazën në atë që atëherë ka qenë Gjermania Lindore.
Ai ka përmendur në dokument edhe problemet potenciale që mund të kenë shtetet e pavarura të ish-Bashkimin Sovjetik, duke paralajmëruar se problemet ekonomike në Ukrainë – si pasojë e periudhës sovjetike – “mund të shkaktojnë tensione me Rusinë për shkak të çështjeve të sigurisë”.
Aty përfshihen edhe aksionet që kishin të dyja shtet në Flotën e Detit të Zi, e cila pas periudhës sovjetike është ndarë në mes të Kievit dhe Moskës.
