“Janë njerëz të sëmurë, dhe shumë prej tyre janë futur këtu; nuk duhej të ishin lejuar.
Të tjerët thjesht janë të këqij; përkeqësohen, prishet gjithçka. Ka diçka që nuk shkon atje. Gjenetika e tyre nuk është pikërisht si e jona. Është diçka e tmerrshme, dhe ndodh, ndodh shumë shpesh.”
Me këto fjalë të thëna gjatë një telefonate live në Fox News me moderatorin Brian Kilmeade, presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, komentoi mbi çështjen e emigracionit dhe gjenetikës së emigrantëve.
Tycooni nuk përmendi drejtpërdrejt iranianët gjatë telefonatës, por shumë e lidhën deklaratën e tij me popullsinë iraniane, pasi intervista lidhej me luftën në Iran dhe, ky fragment specifik, me valën migratore nga vendet e Lindjes së Mesme.
Duke folur për “emigrantët”, Donald Trump vendosi një linjë të qartë ndarjeje bazuar në supozime biologjike. Lidhja e pretenduar mes trashëgimisë gjenetike dhe “tendencës për t’u prishur” lidhet me narrative të së kaluarës, por shkon kundër dekadash hulumtimesh mbi ADN-në dhe gjenetikën e popullsive.
Çfarë thotë shkenca për gjenetikën e popujve
Presidenti republikan kishte mohuar më parë disa evidenca shkencore: ndryshimi i klimës është “një trillim”, vaksinat mund të shkaktojnë dëme të përhershme, dhe përdorimi i paracetamolit gjatë shtatzënisë rrit rrezikun për autizëm – vetëm për të përmendur disa nga betejat e tij më të njohura.
Por sa larg realitetit shkencor janë fjalët e Trump mbi gjenetikën? Për t’u përgjigjur, duhet të analizojmë strukturën e genomit tonë.
Nëse krahasojmë ADN-në e dy njerëzve, zbulojmë se 99,9% e sekuencës është identike. Vetëm 0,1% e bazave shfaqin variacione. Në terma praktikë, mbi 3 miliard “shkronjat” që përbëjnë çdo genom haploid (seti i plotë i kromozomeve tek spermatozoidi dhe vezët, me një kopje të çdo kromozomi), dy individë ndryshojnë mesatarisht në disa miliona pika, por bërthama kryesore e informacionit gjenetik mbetet e përbashkët.
Studimet mbi gjenetikën e popullsive tregojnë qartë se ku ndodhet kjo variabilitet minimale:
Rreth 85–90% e variabilitetit gjenetik gjendet brenda çdo grupi. Dy qytetarë italianë ose dy iranianë mund të tregojnë diferenca gjenetike më të mëdha se sa midis një europiani dhe një aziatiku;
Vetëm 10–15% e variabilitetit mesatar përcaktohet nga diferencat midis grupeve me origjinë të largët.
Variacioni gjenetik njerëzor është i vazhdueshëm në hapësirë. Për këtë arsye, komuniteti shkencor ka lënë pas konceptet e shekullit XIX të gjenetikës “të mirë” ose “të keqe” të lidhura me popuj të tërë, duke i cilësuar si pseudo-shkencë eugenetike. Nuk ekzistojnë blloqe ose mure gjenetike të ndara, por ndryshime graduale në frekuencën e gjeneve, rezultat i një historie komplekse migracionesh dhe përzierjesh.
Origjina gjenetike: iranianët dhe amerikanët në krahasim
Analiza e ADN-së së popullsive të përmendura tregon më tej se ideja e blloqeve gjenetike të ndara nuk qëndron.
Popullsia iraniane (persianë, qashqai, azerë) ka një diversitet të brendshëm shumë të lartë. Qytetarët e Iranit gjenden në qendër të bllokut të madh perëndimor-euraziatik dhe janë shumë afër europianëve të Jugut, anatolikëve dhe kaukazianëve. Në këtë bazë euraziatiske shtohen kontribute më të vogla nga jugu (Gjiri Arabik), lindja (Azia Qendrore dhe nënkontinenti indian) dhe jugi i vendit, ku ka edhe përbërje të vogla afrikane.
Nga pikëpamja e ADN-së, një qytetar mesatar iranian ngjan më shumë me një europian jugor sesa me një banor të Azisë Lindore apo Afrikës Sub-Sahariane.
Në anën tjetër, Shtetet e Bashkuara, me natyrën e tyre demografike të bazuar në “melting pot”, përfaqësojnë një nga përzierjet më komplekse gjenetike në planet. Trajtimi i “amerikanëve” si një entitet i vetëm biologjik është gabim. Studimet e mëdha tregojnë profile shumë të ndryshme:
Afro-amerikanët kanë mesatarisht rreth 73% prejardhje afrikane, 24% evropiane dhe pak përqindje indigjene amerikane;
Latino-amerikanët që jetojnë në SHBA kanë rreth 65% prejardhje evropiane, 18% indigjene amerikane dhe 6% afrikane;
“Euro-amerikanët” zakonisht kanë përqindje të matshme (1–3% ose më shumë) prejardhje indigjene ose afrikane.
