Deputetja britanike, Alicia Kearns, nuk ka ngurruar t’i komentojë zhvillimet e fundit rreth Kosovës, pas deklaratave të presidentit serb Aleksandar Vuçiq për mundësinë e devijimit të rrjedhës së lumit Ibër. Në një postim në “X”, ajo i është referuar shkurt e qartë: “Kjo është diplomaci”, reagimit të ashpër të kryeministrit shqiptar Edi Rama ndaj këtij plani të Serbisë.
Në këtë cilësinë e mbështetëses së Kosovës dhe, këmbëngulëses që bashkësia ndërkombëtare të jetë më e rreptë ndaj Serbisë e cila, sipas saj, nuk resht së punuari për shfuqizimin e shtetit më të ri në Evropë, Kearns e dha këto ditë një intervistë për agjencinë e lajmeve KosovaPress.
Në përgjigjet e dhëna me shkrim, deputetja që ishte ndër politikanët e parë ndërkombëtarë që ngriti zërin për armatosjen e serbëve në veri, shumë kohë para sulmit në Banjskë, flet për afrinë e Serbisë me Rusinë dhe Kinën, për rrezikun nga krijimi i asociacionit të komunave më shumicë serbe, por edhe për raportin aktual të Kosovës me strukturat euro-atlantike, si edhe me vendet aleate.
Poashtu, i komenton zhvillimet e fundit politike me ngërçin e krijuar nga moskontituimi i Kuvendit.
Intervista e plotë me deputeten britanike, Alicia Kearns:
KosovaPress: Kosova po përballet me një ngërç të zgjatur politik dhe institucional pas zgjedhjeve, duke e bërë të vështirë krijimin e institucioneve të reja. Kryeministri Albin Kurti është akuzuar nga kundërshtarët politikë se ka kontribuar në këtë ngërç duke refuzuar kompromisin, ndërsa ai argumenton se po mbron parimet demokratike dhe sundimin e ligjit. Si e vlerësoni krizën aktuale politike dhe ku besoni se qëndron përgjegjësia kryesore?
Kearns: Si mike dhe mbështetëse e Kosovës, do të doja ta shihja vendin duke i kapërcyer ngërçet politike, në mënyrë që të vazhdojë të zhvillohet dhe të përparojë. Demokracia dhe vetëvendosja janë të çmuara – diçka për të cilën kosovarët janë veçanërisht të vetëdijshëm, duke pasur parasysh historinë e vendit tuaj.
Si mike, i dëshiroj Kosovës gjithë të mirat, por nuk do t’u them kosovarëve se si duhet të votojnë apo të qeverisin. Kjo u takon vetë kosovarëve ta vendosin. Politikanët në të gjitha vendet kanë përgjegjësi ndaj qytetarëve që të veprojnë në interesin kombëtar dhe të sigurojnë që dallimet politike të mos e pengojnë qeverisjen e mirë.
KosovaPress: Kryeministri Kurti është vlerësuar për agjendën e tij kundër korrupsionit dhe përpjekjet për forcimin e sovranitetit të Kosovës, por është përballur edhe me kritika për marrëdhëniet e tij me aleatët tradicionalë të Kosovës dhe me akuza për përqendrim të tepërt të pushtetit politik. Në përgjithësi, si e vlerësoni udhëheqjen e tij, si brenda vendit ashtu edhe në arenën ndërkombëtare? A ka arritur ekuilibrin e duhur?
Kearns: Korrupsioni është helm për çdo shoqëri dhe çdo përpjekje për ta çrrënjosur atë duhet përshëndetur. Komuniteti ndërkombëtar po përballet me një periudhë sfidash të thella, ku supozimet e vjetra janë rrëzuar, sundimi i ligjit është nën kërcënim dhe lufta është rikthyer në Evropë.
Udhëheqësit në mbarë Evropën po përballen me këto sfida. Nuk ka përgjigje të lehta dhe të gjithë duhet të bëjmë më të mirën që mundemi për t’i përballuar ato.
Kosova është vendi më i ri në Evropë, si për nga koha që nga shpallja e pavarësisë, ashtu edhe për nga popullsia e saj, ku 50% e qytetarëve janë nën moshën tridhjetëvjeçare. Sa herë që e vizitoj Kosovën, më bën përshtypje energjia dhe vullneti i kosovarëve për ta çuar vendin e tyre përpara. Ka jashtëzakonisht shumë mundësi dhe besoj me gjithë zemër se, kur kosovarët bashkohen, gjithçka është e arritshme.
KosovaPress: Shumë njerëz në Kosovë besojnë se marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe disa partnerë kyç evropianë janë përkeqësuar gjatë viteve të fundit. A e ndani këtë vlerësim? Në një kuptim më të gjerë, a ka zbatuar Bashkimi Evropian standarde të barabarta ndaj Kosovës dhe Serbisë dhe çfarë duhet bërë për të rikthyer besimin strategjik ndërmjet Kosovës dhe aleatëve të saj?
Kearns: Mbretëria e Bashkuar ka ruajtur marrëdhënie pozitive me Kosovën gjatë kohës kur partia ime, Konservatorët, ishte në pushtet, si dhe që prej ardhjes së laburistëve në qeveri në vitin 2024. Si parlamentare, mund të them me bindje se Kosova gëzon mbështetje në të gjithë Parlamentin britanik. Kjo u dëshmua edhe me mbështetjen e pakushtëzuar të Britanisë për anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës, diçka për të cilën vazhdoj të bëj thirrje.
Nuk besoj se komuniteti ndërkombëtar ka zbatuar standarde të barabarta ndaj Kosovës dhe Serbisë. Ende dua të shoh drejtësi për sulmin në Banjskë. Milan Radoiçiq duhet të arrestohet dhe të deportohet në Kosovë për t’u gjykuar. Edhe pse heqja nga BE-ja e masave negative ndaj Kosovës ishte e mirëseardhur, ato nuk është dashur të vendoseshin kurrë.
Dëshiroj gjithashtu ta vlerësoj ish-presidenten Osmani për arritjet e saj të rëndësishme në ndërtimin e marrëdhënieve të forta me vendet e tjera. Përpjekjet e saj kanë qenë shumë të rëndësishme për të siguruar që zëri i Kosovës të dëgjohet përtej kufijve të saj.
Ndërsa është e rëndësishme që Kosova të punojë me partnerët dhe aleatët e saj, ekziston gjithashtu një përgjegjësi mbi ne, si aleatë të Kosovës, që të sigurojmë se dialogu Prishtinë–Beograd është i drejtë dhe i paanshëm.
KosovaPress: Dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, i ndërmjetësuar nga BE-ja, duket se ka arritur në një ngërç. A besoni se procesi ka nevojë për një rifillim thelbësor? A duhet njohja e ndërsjellë të mbetet objektivi përfundimtar dhe si duhet të trajtohet çështja e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe?
Kearns: Dialogu ka nevojë për një rifillim. Qëndrimet e mia për Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe janë të njohura – unë nuk e mbështes këtë nismë. Serbët e Kosovës kanë të drejta konkrete dhe të përcaktuara qartë në Kushtetutën e Kosovës, përfshirë dhjetë ulëse të garantuara në Kuvend.
Të gjithë i kemi parë përpjekjet e Milorad Dodikut për ta shpërbërë Bosnjën dhe Hercegovinën përmes Republika Srpska-s dhe veprimet e partive si Lista Srpska në Kosovë sugjerojnë se e njëjta gjë mund të ndodhë nëse atyre u jepen kompetenca jashtë strukturës së përgjithshme shtetërore.
Kam respektin më të madh për serbët e Kosovës që punojnë me shtetin e Kosovës në përpjekje për të ndërtuar një të ardhme më të mirë për të gjithë kosovarët. Megjithatë, dëshmitë janë të qarta – më së dukshmi përmes sulmit në Banjskë – se ka nga ata që do ta përdornin çdo entitet të ri për ta penguar dhe minuar shtetin.
Derisa të ketë garanci se çdo Asociacion i ri do të funksionojë brenda shtetit të Kosovës dhe jo kundër tij, ky propozim nuk duhet të zbatohet.
KosovaPress: Politikat e qeverisë ndaj veriut të Kosovës kanë shkaktuar reagime të ndryshme. Mbështetësit argumentojnë se kryeministri Kurti ka forcuar sovranitetin e Kosovës dhe sundimin e ligjit, ndërsa kritikët thonë se qasja e tij ka rritur tensionet me komunitetin lokal serb dhe partnerët ndërkombëtarë. Si e vlerësoni politikën e tij ndaj veriut të Kosovës dhe cili duhet të jetë hapi i ardhshëm?
Kearns: Gjatë viteve të fundit kemi parë bojkotim të zgjedhjeve, sulme ndaj paqeruajtësve të KFOR-it, kontrabandë armësh, kriminalitet dhe vrasjen e policit hero Afrim Bunjaku, të pasuar nga një përballje e armatosur në Banjskë.
Ata serbë të guximshëm të Kosovës që përpiqen të punojnë me shtetin shpesh përballen me kërcënime ndaj vetes dhe familjeve të tyre. Stabiliteti dhe sundimi i ligjit janë jetike.
Serbët e Kosovës, natyrisht, duhet të jenë në gjendje ta praktikojnë fenë e tyre, ta flasin gjuhën e tyre dhe ta ruajnë kulturën e tyre – siç përcaktohet në Kushtetutë. Është për të ardhur keq që dëshirat dhe nevojat e tyre shpesh keqpërdoren dhe përfshihen në narrativa më të gjera të irredentizmit serb.
Duhet të krijohet hapësirë për politikanët lokalë që kanë në zemër interesat më të mira të komuniteteve të tyre dhe që mund t’i përfaqësojnë ato pa presion dhe kërcënime nga jashtë.
KosovaPress: Si e vlerësoni politikën e presidentit Aleksandar Vuçiq ndaj Kosovës dhe strategjinë e tij të balancimit të marrëdhënieve ndërmjet Bashkimit Evropian, Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Kinës? A besoni se udhëheqja aktuale e Serbisë është vërtet e gatshme të ecë drejt njohjes së Kosovës dhe a duhet që qeveritë perëndimore të mbajnë një qëndrim më të vendosur ndaj Beogradit?
Kearns: Shpresoj sinqerisht se Serbia një ditë do ta njohë Kosovën. Fatkeqësisht, nuk kam parë asnjë dëshmi se qeveria aktuale do ta bëjë këtë. Komentet e fundit të ministrit serb Paunoviq, që promovojnë dhe glorifikojnë spastrimin etnik, dëshmojnë për një mendësi që vazhdon të ekzistojë te disa politikanë serbë.
Do ta paralajmëroja çdo vend evropian kundër marrëdhënieve më të afërta me Partinë Komuniste të Kinës. Në fakt, rregullisht i bëj thirrje qeverisë sime të ndërmarrë veprime për t’iu kundërvënë veprimeve armiqësore nga Kina, përfshirë represionin transnacional, vjedhjen e pronësisë intelektuale, subvencionet shtetërore që shtrembërojnë tregun dhe madje spiunazhin në Parlamentin britanik.
Çdo mbështetje apo bashkëpunim me Rusinë pas pushtimit të paligjshëm dhe brutal të Ukrainës duhet të dënohet pa asnjë hezitim.
KosovaPress: Kosova paraqiti kërkesën për anëtarësim në BE në vitin 2022, por që atëherë është shënuar pak përparim, ndërsa vendi vazhdon të mbetet jashtë NATO-s pavarësisht orientimit të fuqishëm properëndimor. Çfarë duhet të bëjnë ndryshe Bashkimi Evropian dhe NATO-ja nëse vërtet duan ta ankorojnë Kosovën brenda komunitetit euroatlantik dhe çfarë mesazhi i dërgon ky ngërç aktual pjesës tjetër të Ballkanit Perëndimor?
Kosova është pjesë e komunitetit euroatlantik dhe vazhdon të bëjë hapa të mëdhenj në fusha të tilla si lufta kundër korrupsionit, modernizimi dhe sundimi i ligjit. Ishte për të ardhur shumë keq që Kosova nuk arriti të anëtarësohej në Këshillin e Evropës në vitin 2024, pavarësisht votës në favor të saj nga Asambleja. Mbretëria e Bashkuar atëherë ofroi mbështetje të plotë dhe tani duhet të punojë që anëtarësimi të bëhet realitet.
E njëjta gjë vlen edhe për organizatat e tjera shumëpalëshe. Dua ta shoh Kosovën duke zënë vendin që i takon në komunitetin ndërkombëtar.
Në fund, nëse do të mund t’i jepnit një këshillë kryeministrit Albin Kurti dhe një tjetër udhëheqjes më të gjerë politike të Kosovës, cilat do të ishin ato?
Kearns: Kosova është një vend i ri dhe energjik, me një popullsi ambicioze dhe të talentuar. Ka jashtëzakonisht shumë mundësi dhe i takon klasës politike të sigurojë që ato të shfrytëzohen, duke i lënë mënjanë dallimet politike për të mirën e përgjithshme.
