Ceremonia e varrimit kolektiv, e cila mbahet çdo 11 korrik, mbetet një nga përkujtimet më solemne në Bosnjë dhe Hercegovinë, pasi familjet vazhdojnë të varrosin të dashurit e tyre, mbetjet e të cilëve zbulohen në varreza masive dhe identifikohen dekada pas vrasjes së tyre.
Me varrimet e këtij viti, numri i viktimave të gjenocidit të varrosura në varrezën përkujtimore në Potoçari u rrit në 6.782.
Rreth 250 viktima janë varrosur në varreza lokale me kërkesë të familjeve të tyre, ndërsa më shumë se 1.000 persona ende rezultojnë të zhdukur.
Viktima më e re e varrosur këtë vit ishte 20-vjeçari Senad Jusiq, ndërsa më i vjetri ishte 56-vjeçari Ramo Dautoviq.
Viktimat e tjera ishin Muriz Barakoviq, Hamed Musiq, Ramo Aliq, Muhidin Osmanoviq, Huso Qerimoviq, Nuko Nukiq, Ahmet Gushter dhe Asim Kuniq.
Mbetjet e tyre mortore u zbuluan midis viteve 1997 dhe 2022 në lokacione si Kamenicko Brdo, Budak, Rahunici, Glogova, Kamenica-Cancari, Jelovacka Cesma dheTuralici. Disa prej tyre u gjetën në varreza masive dytësore, pasi trupat ishin zhvendosur në përpjekje të organizuar për të fshehur gjurmët e vrasjeve.
Nuko Nukiq, i cili ishte 38 vjeç kur u vra, u varros pranë katër kushërinjve të tij të parë, të gjithë viktima të gjenocidit.
Projekti i Identifikimit të Podrinjes në Tuzlla vazhdon të mbajë mbetjet e viktimave të identifikuara, familjet e të cilave ende nuk kanë dhënë miratimin për varrim, si dhe mbetjet e 36 viktimave të identifikuara përmes analizës së ADN-së, por që ende presin identifikimin zyrtar nga familjarët.
Shumë familje vazhdojnë t’i shtyjnë varrimet, pasi janë gjetur vetëm pjesë të eshtrave, duke shpresuar se në varrezat e reja masive do të gjenden mbetje të tjera të të afërmve të tyre.
Instituti për Personat e Zhdukur i Bosnjë dhe Hercegovinës vazhdon kërkimet për mbetjet e rreth 900 viktimave të gjenocidit.
– Thirrje për ruajtjen e së vërtetës
Duke folur në ceremoninë përkujtimore, kryesuesi i Presidencës së Bosnjë dhe Hercegovinës, Denis Beqiroviq, e përshkroi Srebrenicën si një paralajmërim global kundër urrejtjes, dehumanizimit dhe dështimit për t’u përballur me krimet para se ato të përshkallëzohen.
“Nëse dështojmë ta ruajmë të vërtetën për të kaluarën tonë, nuk do të kemi as të tashme dhe as të ardhme”, tha ai.
Beqiroviq theksoi se ekzekutimet masive nuk ishin akte spontane dhune, por ishin planifikuar dhe zbatuar qëllimisht para syve të komunitetit ndërkombëtar.
Ai nënvizoi se vendimet e gjykatave ndërkombëtare kanë përcaktuar përfundimisht se në Srebrenicë është kryer gjenocid ndaj boshnjakëve dhe tha se ruajtja e kësaj të vërtete mbetet përgjegjësi ndaj viktimave dhe brezave të ardhshëm.
– Turqia rikonfirmon mbështetjen për Bosnjë dhe Hercegovinën
Në një mesazh të lexuar në ceremoni nga ministrja turke e Familjes dhe Shërbimeve Sociale, Mahinur Ozdemir Goktas, presidenti i Turqisë, Recep Tayyip Erdogan, e ka përshkruar gjenocidin e Srebrenicës si një nga kapitujt më të errët dhe më të turpshëm të historisë moderne.
Erdogan ka dënuar mohimin e gjenocidit, glorifikimin e kriminelëve të dënuar të luftës dhe sulmet ndaj të kthyerve në Bosnjë dhe Hercegovinë, duke bërë thirrje për një reagim më të fuqishëm nga komuniteti ndërkombëtar.
Ai ka rikonfirmuar mbështetjen e Turqisë për sovranitetin, integritetin territorial dhe rendin kushtetues të Bosnjë dhe Hercegovinës.
“Rruga drejt paqes në Evropë kalon përmes Ballkanit, ndërsa rruga drejt paqes në Ballkan kalon përmes stabilitetit të Bosnjë dhe Hercegovinës”, është shprehur Erdogan.
Presidenti turk ka thënë gjithashtu se katastrofa humanitare në Gaza tregon se komuniteti ndërkombëtar ende nuk i ka mësuar plotësisht mësimet e Srebrenicës.
– Dita e përkujtimit nga OKB-ja
Përkujtimi u zhvillua gjatë shënimit të dytë të Ditës Ndërkombëtare të Reflektimit dhe Përkujtimit të Gjenocidit të Srebrenicës të vitit 1995, e përcaktuar nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së përmes një rezolute të miratuar në maj të vitit 2024.
Rezoluta dënon mohimin e gjenocidit dhe glorifikimin e personave të dënuar për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, ndërsa bën thirrje për iniciativa edukimi dhe përkujtimi për ruajtjen e fakteve historike të përcaktuara.
Aktivitete përkujtimore u zhvilluan gjithashtu në mbarë Bosnjë dhe Hercegovinën dhe në qytete të ndryshme të botës.
– Gjenocidi i Srebrenicës
Më 11 korrik 1995, forcat serbe të Bosnjës nën komandën e Ratko Mlladiqit pushtuan Srebrenicën, një zonë e sigurt e mbrojtur nga OKB-ja. Civilët boshnjakë që kishin kërkuar strehim te paqeruajtësit holandezë të OKB-së iu dorëzuan forcave serbe.
Ndërsa grave dhe fëmijëve iu lejua të shkonin drejt territoreve të kontrolluara nga boshnjakët, të paktën 8.372 burra dhe djem boshnjakë u ekzekutuan në pyje, fabrika dhe magazina, para se të varroseshin në varreza masive.
Në vitin 2007, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND) i njohu vrasjet në Srebrenicë dhe rreth saj si gjenocid, bazuar në provat e paraqitura nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë.
Që nga lufta, viktimat, mbetjet e të cilave janë gjetur në varreza masive dhe janë identifikuar përmes analizave të ADN-së, janë varrosur çdo vit më 11 korrik në Varrezën Përkujtimore të Potoçarit.
