Shkruan: Agim Vuniqi
Në zemër të kryeqytetit, ku ndërtesat shumëkatëshe po rriten më shpejt se standardet ligjore, zhvillohet një dramë e heshtur institucionale: kadastra – palca e çdo qyteti modern – vazhdon të jetë një moçal burokratik i shekullit të kaluar. Qytetarët sorollaten midis zyrave, hartave që nuk përputhen, dokumenteve të zhdukura, dhe një realiteti që shpesh duket si i montuar enkas për të krijuar terrene për korrupsion.
Në letër, Prishtina ka gjithçka: Agjencinë Kadastrale të Kosovës (AKK), Geoportalin shtetëror, Komunën me sektorë të planifikimit, një sërë politikash që premtojnë transparencë.
Por harta nuk përputhet me terrenin. Fjalë për fjalë.
Hartat e humbura të luftës – themeli i një kaosi që s’përfundoi kurrë
Raportet zyrtare tregojnë se një pjesë e konsiderueshme e hartave kadastrale të para-luftës janë vjedhur, zhdukur ose dëmtuar. Për pasojë, gjatë digjitalizimit të viteve 2001–2010, inxhinierët u detyruan të rindërtonin realitetin me fragmente të mbetura.
Kjo solli:
zhvendosje të kufijve të parcelave,
gabime të gjeoreferencimit,
mos përputhje me regjistrat historikë,
shumë parcela të përziera, të bashkuara pa logjikë, ose të ndara gabimisht.
Në disa raste, pronarët flasin për një realitet absurd:
“Parcela ime është zhvendosur në digjitalizim – ndërsa shtëpia s’ka lëvizur asnjë centimetër.”
Digjitalizimi i Prishtinës – një pseudo-reformë që kandis qytetarë
Edhe pse Geoportali ekziston, ai nuk përmban gjithnjë të dhënat e sakta. Shpesh, parcelat shfaqen pa kufij, nuk shfaqen fare, apo figurojnë me numra të ndryshëm nga ato që qytetarët kanë në dokumentet fizike të para luftës.
Dhe kur kërkon një numër psh. si “92/3”?
Nuk mjafton. Duhet të dish edhe zonën kadastrale – gjë që shumica e qytetarëve nuk e dinë. Sistemi është i ngritur në mënyrë të tillë që përdoruesi të lodhet, të mos e kuptojë, dhe më pas të dorëzohet.
Komuna e Prishtinës – transparencë në letër, mjegull në praktikë
Më shqetësuesja është se Komuna e Prishtinës nuk ka krijuar ende një databazë publike, javore, digjitale, ku do të publikonte:
të gjitha lejet ndërtimore,
proceset e shqyrtimit të tyre,
vendimet e komisioneve,
ankesat e qytetarëve,
raportet e departamenteve,
Në epokën e informacionit, është e pabesueshme që një komunë me buxhet dhjetëra miliona euro nuk arrin të publikojë një gazetë javore digjitale falas. Një praktikë elementare e qeverisjes moderne — e cila do të reduktonte korrupsionin dhe do të mbronte qytetarët nga mashtrimet urbanistike.
Madje, shumë qytetarë dyshojnë se kjo mjegull artificiale shërben për të mbuluar konfliktin e interesit të vetë zyrtarëve komunalë, të cilët dyshohet se janë të lidhur me kompanitë ndërtimore ose investitorët.
Në një vend normal, kjo do të ishte skandal.
Në Prishtinë, është bërë rutinë.
Kur universiteti ankohet për kadastrën – imagjino çfarë ndodh me qytetarin e thjeshtë
Madje, vetë Universiteti i Prishtinës — institucioni i vetëm i këtij vendi që pretendon titullin “i pavarur akademik” — ka kërkuar nga Komuna korrigjimin e regjistrave kadastralë për pronat e tij. Që do të thotë: edhe institucionet më të fuqishme nuk kanë besim te sistemi aktual.
Nëse UP nuk orienton dot kufijtë e vet në sistem, imagjino gjyqin që e pret një qytetar të thjeshtë që kërkon të verifikojë tokën e gjyshit.
Prishtina ka nevojë për “çlirimin e dytë” – këtë herë nga kaosi urbanistik
Kadastra e Prishtinës sot është një labirint me korridore të mjegullta:
Prishtina ka nevojë për reformë të rrënjosur:
digjitalizim të plotë e pa gabime të kadastrës,
transparencë të detyrueshme,
publikim javor digjital të vendimeve,
de-politizim të planifikimit urban,
rregulla që parandalojnë konfliktin e interesit,
përfshirje të qytetarëve në vendimmarrje.
Deri atëherë, qyteti mbetet një hartë e papërfunduar, një skicë e gërvishtur, ku secili vizaton interesin e vet.
