Gjatë historisë njerëzore, teshtimat kanë marrë shumë kuptime. Të krishterët e hershëm i konsideronin si shenja hyjnore ose marifete djallëzore, kurse grekët e lashtë i interpretonin si shenja, të mira edhe të këqija.
Por shkenca moderne i ka zëvendësuar këto besëtytni me një shpjegim fiziologjik: Teshtitja është pjesë integrale e sistemit imunitar, përgjegjëse për nxjerrjen jashtë çdo materiali që përpiqet të hyjë në trup nëpërmjet kanalit të hundës. Është praktikisht një mekanizëm mbrojtës, që na mbron nga mikrobet dhe irrituesit që mund të na dëmtojmë.
“Siç na mbron lëkura, një pjesë e detyrës së hundës është po ashtu të na mbrojë,” thotë Cecelia Damask.
Çfarë ndodh kur teshtijmë?
Objektet e padëshiruara, si poleni, zbokthi i kafshëve shtëpiake, grimcat e pluhurit dhe grimcat virale, hyjnë në sinuset tona gjatë gjithë kohës. Teshtitja është mënyra e trupit për t’i hequr ato.
Teksa këto pushtues përfundojnë brenda hundës, kalojnë përmes mukozës. Membrana lëshon kimikate që aktivizojnë nervin trigeminal (një nerv i madh përgjegjës për ndjesinë në fytyrë), i cili më pas dërgon një sinjal elektrik në një pjesë të trungut të quajtur medula oblongata. Truri, nga ana tjetër, vë në lëvizje një refleks fizik për të luftuar kërcënimin e mundshëm.
Pothuajse menjëherë sytë mbyllen dhe gjuha ngrihet në pjesën e sipërme të gojës. Diafragma tkurret, ashtu si muskujt në gjoks dhe bark, dhe kordat zanore mbyllen për të krijuar presion në mushkëri. Pastaj rihapen, duke shtyrë një shpërthim të fuqishëm ajri lart drejt gojës dhe hundës – açhu!
“E gjithë kjo ndodh brenda pak sekondave”, thotë Damask. “Kjo nxjerr çdo substancë të huaj.”
Këto substanca (bashkë me një dozë të shëndetshme mukusi) mund të udhëtojë deri në 8.2 metra, me një shpejtësi prej 30.5 metrash në sekondë.
Pse teshtijmë më shumë se një herë?
Mund të mendosh se një shpërthim i tillë do të mjaftonte. Por siç e dimë të gjithë, ndonjëherë duhen dy ose tre (ose një milion) teshtitje për të nxjerrë plotësisht substancën acaruese. Arsyeja për këtë është e paqartë, por, siç tha Damask me gjysmë shaka, “disa njerëz mund të jenë teshtitës më efikasë se të tjerët”.
Është interesante se teshtitjet e njerëzve ndryshojnë në mënyra të tjera veç efikasitetit. Asnjë teshtimë nuk është shumë e ngjashme, secila prej tyre është produkt i një kapaciteti unik të mushkërive, si dhe i formës së fytit, hundës dhe gojës. Teshtima juaj, ashtu si zëri juaj, është e juaja dhe vetëm e juaja.
Arsyet e pazakonta të teshtitjes
Megjithëse qëllimi fillestar i teshtitjes është të çlirojë trupin nga ndotësit, ai gjithashtu ka shkaktarë më të çuditshëm. Për shkak të disa kryqëzimeve të pashpjegueshme (por me gjasë gjenetike) të telave fiziologjikë, 20 deri në 35 për qind e popullsisë teshtin kur shikon diellin, një fenomen i njohur si teshtitja fotike. Për njerëzit e tjerë kjo ndodh pas një vakti të bollshëm, një përzierje e çuditshme teshtitjeje dhe ngopjeje e quajtur “snatation”. Disa madje ndihen të detyruar të pastrojnë sinuset e tyre pas orgazmës, ose kur thjesht mendojnë për seksin.
Teshtima ruan ende një pjesë të misterit të saj. Por Damask vëren se përralla provokuese e grave të vjetra nuk është e vërtetë: Zemra juaj nuk ndalet kur teshtini. Dhe, shton ajo, “nuk është një shenjë e ndonjë kanceri ogurzi të fshehur ose diçka e tmerrshme si kjo”.
Teshtitja nuk do t’ju vrasë, por për disa njerëz mund ta bëjë jetën të pakëndshme. Alergjitë, dhe bllokimi i pandërprerë që shoqërohet me to, janë rezultat i një reagimi të tepruar të sistemit imunitar ndaj substancave që zakonisht janë të padëmshme, si poleni.
Për fat të mirë, antihistaminet (ose, në rastet më kokëforta, disa vaksina kundër alergjive) mund të përdoren për të trajtuar alergjitë e rënda. Megjithëse një teshtimë e vetme mund të japë një ndjesi të mirë, nuk është kënaqësi të jetosh me to tërë kohën./ DiscoverMagazine/
