Shtetet e Bashkuara po përfundojnë tërheqjen e forcave të tyre nga bazat e fundit në Irak, më shumë se dy dekada pas pushtimit të vitit 2003. Megjithatë, largimi ushtarak nuk nënkupton fundin e ndikimit amerikan mbi Bagdadin.
Një nga levat më të fuqishme që Washingtoni vazhdon të ketë ndaj Irakut nuk ndodhet në ndonjë bazë ushtarake, por në zemër të sistemit financiar amerikan: në Federal Reserve Bank of New York.
Reuters raporton se të ardhurat e Irakut nga nafta vazhdojnë të mbahen në një llogari të Bankës Qendrore të Irakut në New York Fed, një sistem i krijuar pas pushtimit amerikan të vitit 2003. Ky mekanizëm i jep SHBA-së ndikim të konsiderueshëm mbi një ekonomi ku nafta përbën rreth 90 për qind të të ardhurave të buxhetit shtetëror.
Pas pushtimit të Irakut në vitin 2003, Autoriteti i Përkohshëm i Koalicionit, i udhëhequr nga SHBA-ja, krijoi Fondin e Zhvillimit për Irakun – Development Fund for Iraq (DFI).
Fondi u vendos në Federal Reserve Bank of New York dhe në të grumbulloheshin të ardhurat e Irakut nga nafta. Paratë synoheshin të përdoreshin për rindërtimin dhe zhvillimin e vendit pas luftës.
Sipas Reuters, mekanizmi kishte edhe një qëllim tjetër të rëndësishëm: mbrojtjen e të ardhurave irakiane nga paditë, kreditorët dhe pretendimet financiare që lidheshin me regjimin e Saddam Husseinit.
Sistemi u mbështet fillimisht përmes një urdhri ekzekutiv të presidentit George W. Bush dhe është vazhduar nga administratat pasuese amerikane. Me kalimin e kohës, DFI u shndërrua në një llogari të Bankës Qendrore të Irakut në Federal Reserve Bank of New York. Të ardhurat e naftës vazhdojnë të mbahen atje edhe sot.
Kjo nuk do të thotë se paratë i përkasin Shteteve të Bashkuara. Ato janë fonde irakiane. Por fakti që infrastruktura kryesore për administrimin e dollarëve ndodhet brenda sistemit financiar amerikan i jep Washingtonit një levë të jashtëzakonshme ndaj Bagdadit.
Rëndësia e këtij mekanizmi kuptohet më mirë kur merret parasysh varësia e Irakut nga nafta.
Sipas Reuters, të ardhurat nga nafta përbëjnë rreth 90 për qind të buxhetit shtetëror irakian. Për këtë arsye, qasja e Bagdadit në dollarë dhe në sistemin financiar ndërkombëtar është jetike për funksionimin e shtetit dhe ekonomisë.
Dollarët nevojiten për tregtinë ndërkombëtare, importet dhe funksionimin e sistemit financiar irakian. Prandaj, çdo kufizim serioz i qasjes në këto fonde mund të shkaktojë pasoja të mëdha ekonomike.
Një episod i vitit 2020 tregoi se sa e fuqishme mund të jetë kjo levë.
Pasi autoritetet irakiane kërkuan largimin e trupave amerikane, Washingtoni, sipas raportimeve të cituara nga Reuters, kërcënoi se mund t’ia kufizonte Irakut qasjen në fondet e mbajtura në Federal Reserve Bank of New York. Bagdadi më pas u tërhoq nga përplasja.
Mekanizmi nuk ka vetëm anën e presionit amerikan. Zyrtarë irakianë i kanë thënë Reuters, në kushte anonimiteti, se sistemi ka ndihmuar në ruajtjen e stabilitetit financiar të Irakut.
Mbajtja e të ardhurave në New York ndihmon në mbrojtjen e fondeve nga pretendimet e jashtme, lehtëson qasjen në dollarë për tregti dhe importe dhe rrit besimin ndërkombëtar në menaxhimin e të ardhurave të vendit.
Sipas tyre, mekanizmi gjithashtu ndihmon në stabilitetin e kursit të këmbimit dhe në mbrojtjen e financave irakiane nga goditjet e jashtme.
Por kjo siguri financiare ka edhe një çmim politik: varësinë e vazhdueshme nga sistemi financiar amerikan.
Çështja bëhet edhe më e rëndësishme për shkak të Iranit. Teherani ka ndikim të konsiderueshëm politik dhe ekonomik në Irak, ndërsa në vend veprojnë grupe të afërta me Iranin. Washingtoni prej vitesh është përpjekur të pengojë kalimin e dollarëve nga sistemi financiar irakian drejt Iranit dhe subjekteve të sanksionuara.
Reuters raporton se SHBA-ja vitin e kaluar vendosi sanksione ndaj bankave dhe individëve irakianë që i akuzoi për pastrim parash në favor të Iranit.
Kufizimet e forta mbi furnizimin me dollarë kanë pasur megjithatë pasoja edhe brenda Irakut. Është krijuar një treg paralel i dollarit, ku monedha amerikane tregtohet me një kurs të ndryshëm nga ai zyrtar i Bankës Qendrore.
Iraku kishte përdorur për vite të tëra ankandet e dollarit si mekanizëm për furnizimin e ekonomisë me valutë amerikane. Ky sistem u përfundua zyrtarisht në fillim të vitit 2025, pas presionit të konsiderueshëm amerikan dhe shqetësimeve se dollarët po përfundonin te palët e sanksionuara, veçanërisht në Iran.
Më 30 shtator 2026, forcat amerikane po largohen nga bazat e fundit në Irak, duke përmbyllur një prani ushtarake që filloi me pushtimin e vitit 2003 dhe gjatë së cilës humbën jetën rreth 4,500 amerikanë. Irani dhe aleatët e tij e kanë paraqitur tërheqjen si fitore.
Por një pjesë e rëndësishme e arkitekturës financiare të krijuar pas pushtimit vazhdon të ekzistojë.
Iraku është pronar i parave të tij dhe i të ardhurave nga nafta. Megjithatë, përderisa këto të ardhura mbahen në New York Fed dhe ekonomia irakiane mbetet thellësisht e varur nga dollari, Washingtoni ruan një instrument të fuqishëm ndikimi mbi Bagdadin.
Kështu, më shumë se dy dekada pas hyrjes së ushtrisë amerikane në Irak, trupat mund të largohen, por një nga levat më të rëndësishme të fuqisë amerikane mbetet në New York – në sistemin financiar përmes të cilit kalojnë miliardat e naftës irakiane.
