Nga Sead Zimeri
Më rastisi të lexoja shkëmbimin e letrave midis John Adams, presidenti i dytë i Amerikës dhe, gruas së tij, Abigail Adams (14 prill 1776). Abigail i kishte shkruar një letër burrit të saj duke kërkuar që edhe grave t’u njihej e drejta e votës.
John Adams jo vetëm mendonte ndryshe, por kërkesa e gruas së tij iu duk krejt qesharake dhe e pakuptimtë. Pasi numëroi përpjekje të ndryshme që kishin dobësuar qeverinë me mosbindjet e tyre, ai u sigurua t’i thoshte gruas së tij se “Ne dimë më mirë sesa të i shfuqizojmë sistemet tona mashkullore”.
Ekziston edhe shembulli i skllavërisë në SHBA, që ekzistoi ligjërisht deri në shekullin e 20-të.
Këto padrejtësi janë shfuqizuar. SHBA nuk është ende aty ku duhet të jetë, por megjithatë, ka pasur një përparim të qartë moral. Disa praktika çnjerëzore dhe diskriminime të pajustifikuara gjinore janë shfuqizuar dhe ndaluar me ligj.
Këto arritje morale nuk ishin një fitore e lehtë. Përparimi moral nuk u fitua me dialog, por duke fituar luftën civile (1861-1865) kundër Konfederatës së Jugut. Përparimi moral nuk mund të ndodhë kurrë nëse askush nuk kujdeset për të drejtat e njeriut dhe drejtësinë. Dhe nuk ka asnjë siguri se edhe në luftë, e mira fiton mbi të keqen. Por ndonjëherë, betejat duhet të bëhen për drejtësi, madje edhe kundër bashkatdhetarëve që mbështesin një sistem padrejtësie, siç bëri Veriu kundër Jugut.
Kur e lexojmë historinë tonë moralisht, a gjejmë dëahmi të ndonjë përparimi moral? A kemi bërë fare përparim moral? Dhe si duket ky përparim moral?
Sepse e shihni, përparimi (progresi) moral në shoqëritë njerëzore është i vetmi përparim që ka vërtetë vlerë tëpakomtestueshme njerëzore. Përparimi moral tregon se ne mund të përmirësojmë veten dhe mund ta trajtojmë njëri-tjetrin më mirë. Tregon se ne kemi ndryshuar dhe korrigjuar padrejtësitë tona, gabimet tona dhe dështimet tona morale. Tregon se sot jemi më pak të egër se dje. A kemi zhvilluar ne si komb ndjeshmëri më të hollë morale kur bëhet fjalë për gratë, fëmijët, fqinjët dhe të huajt, si dhe kafshët, natyrën, etj? A kemi bërë ndonjë përparim moral? Nëse po, ku?
Përparimi moral nuk është i pashmangshëm. Kombet mund të lëvizin mbrapsht edhe moralisht. Pasi të kenë arritur një nivel të caktuar përparimi moral, ata mund të kthehen në mënyrat e mëparshme dhe më të ulëta të ekzistencës morale. Skllavëria mund të rishfaqet dhe gratë mund të detyrohen të braktisin të drejtat e tyre. Unë supozoj se ne si popull nuk kemi bërë regres moral. Por a kemi bërë përparim moral si komb?
