Këshilli i Çështjeve të Përgjithshme i BE-së ka miratuar të martën në Bruksel konkluzionet kushtuar procesit të zgjerimit për Kosovën, Shqipërinë, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut, Turqinë, Serbinë, Bosnjë dhe Hercegovinën, Ukrainën, Moldavinë dhe Gjeorgjinë.
Ky vendim u mor në takimin e sotëm të ministrave të vendeve anëtare.
Këshilli në këto konkluza ripohon angazhimin e tij për zgjerimin në përputhje me konsensusin e ripërtërirë për zgjerimi i miratuar nga Këshilli Evropian në dhjetor 2006, Këshilli pasues dhe Konkluzionet e Këshillit Evropian dhe Agjenda Strategjike e BE-së 2024-2029 e qershorit 2024, raporton Klankosova.tv.
Nëpërmjet këtyre konkluzave, u është bërë thirrje Kosovës dhe Serbisë që të zbatojnë Marrëveshjen për rrugën drejt normalizimit të raporteve mes tyre.
Sipas tyre, zbatimi i kësaj marrëveshjeje është edhe kusht për përparimin e vendeve në procesin e integrimit në BE.
Çka thuhet për Kosovën?
- Këshilli mirëpret përkushtimin e vazhdueshëm të Kosovës në rrugën e saj evropiane dhe reformat përkatëse. BE-ja do të vazhdojë të ndihmojë Kosovën më tej në reformat e saj dhe zbatimin e qëndrueshëm të tyre, duke përfshirë ato të fokusuara në rrugën e saj evropiane. Këshilli mirëpret hyrjen në fuqi të liberalizimit të vizave për qytetarët e Kosovës.
- Këshilli vëren pozitivisht disa përparime në luftën kundër krimit të organizuar, veçanërisht përmes rritjes së bashkëpunimit me Europolin, ndërkohë që u arrit përparim i kufizuar në lidhje me luftën kundër korrupsionit dhe mbrojtjen e të drejtave themelore. Kosova duhet të vazhdojë përpjekjet e saj për të siguruar llogaridhënien, pavarësinë, efikasitetin dhe integritetin e sistemit gjyqësor, për të mbrojtur lirinë e shprehjes dhe për të siguruar që legjislacioni në këto fusha të përputhet plotësisht me acquis të BE-së dhe standardet evropiane. Këshilli nënvizon rëndësinë e forcimit të administratës publike. Këshilli inkurajon Kosovën që të bëjë përparim shtesë për të promovuar në mënyrë efektive të drejtat themelore. Në këtë drejtim, Këshilli mirëpret zbatimin e vendimit të Gjykatës Kushtetuese për Manastirin e Deçanit. Këshilli vëren pozitivisht se Kosova krijoi një sekretariat qendror për luftimin e dhunës me bazë gjinore dhe emëroi një koordinator kombëtar.
- Sa i përket kritereve ekonomike, Këshilli mirëpret përparimin e mirë të arritur nga Kosova në zhvillimin e një ekonomie tregu funksionale dhe inkurajon Kosovën që të zbatojë reformat e nevojshme strukturore.
- Këshilli mirëpret që zgjedhjet parlamentare të shkurtit 2025 do të mbahen sipas kornizës së re zgjedhore të Kosovës, e cila zbaton rekomandimet nga misionet e njëpasnjëshme të BE-së për vëzhgimin e zgjedhjeve. Këshilli fton Kosovën që të vazhdojë konsolidimin e kësaj kornize, duke nënvizuar rëndësinë e një procesi zgjedhor transparent, të mirëadministruar, përfshirës dhe konkurrues.
- Këshilli mbetet thellësisht i shqetësuar për situatën në veri të Kosovës. Kosova dhe Serbia duhet të ndjekin përpjekje të qëndrueshme de-përshkallëzimi, të përmbahen nga veprimet e njëanshme dhe provokuese që mund të çojnë në tensione dhe dhunë dhe të shmangin retorikën përçarëse. Këshilli mbështet prezencën e përforcuar të KFOR-it, në veçanti në kufirin/demarkacionin e kufirit ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, si dhe praninë fikse në urën në Mitrovicë. Disa veprime të pakoordinuara nga Kosova, përfshirë ato të drejtuara kundër strukturave dhe shërbimeve të mbështetura nga Serbia që veprojnë në Kosovë, ndikuan negativisht në serbët e Kosovës dhe komunitetet e tjera dhe qasjen e tyre në shërbimet themelore publike dhe sociale. Këshilli pret që Kosova dhe Serbia të gjejnë një zgjidhje të qëndrueshme për situatën në veri të Kosovës, e cila garanton siguri dhe demokraci pjesëmarrëse për të gjithë qytetarët, në mënyrë të koordinuar.
- Këshilli përsërit dënimin e tij të fortë për aktet e dhunshme të protestuesve serbë të Kosovës kundër qytetarëve, trupave të KFOR-it, forcave të rendit dhe mediave më 29 maj 2023 dhe sulmin e dhunshëm kundër Policisë së Kosovës më 24 shtator 2023 në veri të Kosovës. Nuk ka asnjë justifikim për dhunën. Këshilli merr parasysh procedurat gjyqësore në vazhdim në Kosovë dhe rithekson nevojën për llogaridhënie.
- Këshilli dënon sulmin e fundit në kanalin Ibër Lepenc në veri të Kosovës dhe solidarizohet me njerëzit e prekur. Këshilli pret që autorët të kapen dhe të sillen para drejtësisë. Në këtë drejtim, Këshilli u bën thirrje të gjitha palëve të interesuara që të bashkëpunojnë plotësisht me autoritetet përkatëse.
- Këshilli i bën thirrje Kosovës që të mundësojë riintegrimin e gjyqtarëve, prokurorëve, policëve dhe personelit tjetër serb të Kosovës në të gjitha institucionet e Kosovës që ata u larguan në vitin 2022. Këshilli pret që riintegrimi të bëhet në përputhje me marrëveshjet e Dialogut dhe me respekt të plotë për kornizën ligjore të Kosovës. Në përputhje me deklaratën e 3 qershorit 2023 të Përfaqësuesit të Lartë në emër të BE-së, BE-ja ka zbatuar masa të kthyeshme ndaj Kosovës. BE-ja gradualisht do t’i heqë këto masa paralelisht me hapat e mëtejshëm të Kosovës për të de-përshkallëzuar tensionet në veri. Këshilli do të mbetet i kapur për këto çështje.
- Këshilli shpreh keqardhjen që shumica e serbëve të Kosovës bojkotuan votimin për tërheqjen e kryetarëve të komunave në prill 2024. Është thelbësore që në të katër komunat veriore të mbahen zgjedhje lokale gjithëpërfshirëse, me pjesëmarrjen e plotë të serbëve të Kosovës pa asnjë parakusht. E drejta e votës duhet të lehtësohet për të gjithë qytetarët që kanë të drejtë vote. Këshilli inkurajon të gjithë deputetët serbë të Kuvendit të Kosovës që të angazhohen në mënyrë aktive dhe konstruktive në punën e Kuvendit.
- Këshilli pret që Kosova të angazhohet në Dialogun e lehtësuar nga BE-ja në mirëbesim dhe të arrijë një marrëveshje gjithëpërfshirëse ligjërisht të detyrueshme me Serbinë për normalizimin e marrëdhënieve në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe acquis të BE-së pa vonesa të mëtejshme. Normalizimi i marrëdhënieve dhe zbatimi i angazhimeve të tyre në dialog janë kushte thelbësore në rrugën evropiane të të dyja palëve dhe të dyja rrezikojnë të humbasin mundësi të rëndësishme në mungesë të progresit.
- Këshilli mirëpret që Kosova dhe Serbia së fundmi riafirmuan përkushtimin e tyre ndaj procesit të normalizimit të marrëdhënieve të tyre dhe u zotuan për angazhim konstruktiv në këtë proces për ta çuar përpara atë shpejt. Ajo gjithashtu mirëpret përfundimin e marrëveshjes komerciale për furnizimin me energji elektrike në veri të Kosovës në dhjetor 2023 dhe njohjen reciproke të targave në janar 2024.
- Këshilli rithekson se Marrëveshja për Rrugën drejt Normalizimit ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe Aneksi i Zbatimit të saj, i miratuar përkatësisht në shkurt dhe mars 2023, duhet të respektohen plotësisht dhe të zbatohen sa më shpejt që të jetë e mundur pa parakushte pasi angazhimet e lidhura me BE-në, së bashku me angazhime të tjera në pritje të arritura në Dialogun e lehtësuar nga BE-ja, i udhëhequr nga Përfaqësuesi i Lartë dhe e mbështetur nga Përfaqësuesi Special i BE-së.
- Kjo përfshin themelimin e Asociacionit/Bashkësisë së Komunave me Shumicë Serbe duke filluar me dërgimin e draft Statutit të paraqitur palëve nga Lehtësuesi i BE-së me vendim të Qeverisë së Kosovës, në Gjykatën Kushtetuese të Kosovës pa vonesë të mëtejshme. Këshilli rithekson se statusi i strukturave dhe shërbimeve të mbështetura nga Serbia është paraparë të zgjidhet në përputhje me marrëveshjet e arritura në Dialogun e lehtësuar nga BE-ja dhe me ligjin e Kosovës.
- Këshilli rikujton nevojën për të ndryshuar agjendën e Grupit Special të Kosovës për Normalizim për të pasqyruar detyrimet e Kosovës të përmendura në Marrëveshjen për Rrugën drejt Normalizimit dhe Aneksin e Zbatimit të saj.
- Këshilli rithekson rëndësinë dhe mbështetjen e tij për punën e Dhomave të Specializuara të Kosovës dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar dhe nënvizon gatishmërinë e tij për t’i ndihmuar ato në zbatimin e mandatit të tyre.
- Këshilli rikujton rëndësinë e bashkëpunimit të ngushtë të Kosovës me misionin EULEX, si dhe me aktorë të tjerë relevantë ndërkombëtarë.
- Këshilli mirëpret hapat e ndërmarrë nga Kosova drejt përmbushjes së zotimeve të saj në CEFTA, duke përfshirë heqjen e vendimit të saj për ndalimin e importit të mallrave me origjinë serbe, i cili duhet të zbatohet shpejt plotësisht.
- Këshilli lavdëron fuqishëm dënimin e Kosovës për luftën e agresionit të Rusisë kundër Ukrainës, përafrimin e saj vullnetar të vazhdueshëm me CFSP-në e BE-së dhe zbatimin e masave kufizuese të BE-së, që është një shprehje e fortë e zgjedhjes strategjike të Kosovës dhe e vendit në një bashkësi vlerash.
Çka thuhet për Kosovën, te pjesa e Serbisë?
- Këshilli mirëpret përparimin e përgjithshëm të bërë në negociatat e anëtarësimit deri më tani, me 22 nga 35 kapitujt e negociatave të hapura dhe 2 të mbyllura përkohësisht. Këshilli rikujton se përparimi i Serbisë në sundimin e ligjit dhe normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën do të vazhdojë të përcaktojë ritmin e përgjithshëm të negociatave të anëtarësimit.
- Serbia dhe Kosova duhet të ndjekin përpjekje të qëndrueshme de-përshkallëzimi, të përmbahen nga veprimet e njëanshme dhe provokuese që mund të çojnë në tensione dhe dhunë dhe të shmangin retorikën përçarëse. Këshilli pret që Serbia dhe Kosova të gjejnë një zgjidhje të qëndrueshme për situatën në veri të Kosovës që garanton siguri dhe demokraci pjesëmarrëse për të gjithë qytetarët, në mënyrë të koordinuar. Këshilli rikujton detyrimet e Serbisë për të mbështetur marrëveshjet e Dialogut gjatë procesit legjislativ.
- Këshilli përsërit dënimin e tij të fortë për aktet e dhunshme të protestuesve serbë të Kosovës kundër qytetarëve, trupave të KFOR-it, forcave të rendit dhe mediave më 29 maj 2023 dhe sulmin e dhunshëm kundër Policisë së Kosovës më 24 shtator 2023 në veri të Kosovës. Nuk ka asnjë justifikim për dhunën. Këshilli rithekson pritjet e tij se Serbia do të bashkëpunojë plotësisht dhe do të marrë të gjitha masat e nevojshme për të kapur dhe sjellë urgjentisht para drejtësisë autorët e sulmeve të vitit 2023. Këshilli nënvizon nevojën për llogaridhënie të plotë dhe shpreh keqardhje të thellë që Serbia ka ndërmarrë veprime të pamjaftueshme në këtë drejtim.
- Këshilli merr parasysh thirrjen e Serbisë në shtator 2024 për pjesëmarrjen e serbëve të Kosovës në zgjedhjet e ardhshme në Kosovë dhe për riintegrimin e serbëve të Kosovës në të gjitha institucionet e Kosovës që ata u larguan në vitin 2022. Këshilli rithekson pritjen e tij për riintegrimin e tyre pa vonesa dhe të shpejtë pa asnjë parakusht nga Serbia, në përputhje me marrëveshjet e Dialogut dhe me respekt të plotë të kornizës ligjore të Kosovës.
- Këshilli pret që Serbia të angazhohet në Dialogun e lehtësuar nga BE-ja në mirëbesim dhe të arrijë një marrëveshje gjithëpërfshirëse ligjërisht të detyrueshme me Kosovën për normalizimin e marrëdhënieve në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe acquis të BE-së pa vonesa të mëtejshme. Normalizimi i marrëdhënieve dhe zbatimi i angazhimeve të tyre në dialog janë kushte thelbësore në rrugën evropiane të të dyja palëve dhe të dyja rrezikojnë të humbasin mundësi të rëndësishme në mungesë të progresit.
- Këshilli mirëpret që Serbia dhe Kosova kohët e fundit riafirmuan përkushtimin e tyre ndaj procesit të normalizimit të marrëdhënieve të tyre dhe u zotuan për angazhim konstruktiv në këtë proces për ta çuar atë përpara shpejt. Ajo gjithashtu mirëpret përfundimin e marrëveshjes komerciale për furnizimin me energji elektrike në veri të Kosovës në dhjetor 2023 dhe njohjen reciproke të targave në janar 2024.
- Këshilli rithekson se Marrëveshja për Rrugën drejt Normalizimit ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe Aneksi i Zbatimit të saj, i miratuar përkatësisht në shkurt dhe mars 2023, duhet të respektohen plotësisht dhe të zbatohen sa më shpejt që të jetë e mundur pa parakushte pasi të gjitha angazhimet e BE-së, së bashku me angazhime të tjera në pritje të arritura në Dialogun e lehtësuar nga BE-ja, i udhëhequr nga Përfaqësuesi i Lartë dhe i mbështetur nga Përfaqësuesi Special i BE-së. Kjo përfshin themelimin e Asociacionit/Bashkësisë së Komunave me Shumicë Serbe në bazë të draft Statutit të paraqitur palëve nga Lehtësuesi i BE-së. Serbia pritet të iniciojë njohjen e dokumenteve dhe simboleve të Kosovës në përputhje me nenin 1 të Marrëveshjes për rrugën drejt normalizimit. Këshilli rithekson se statusi i strukturave dhe shërbimeve të mbështetura nga Serbia është paraparë të zgjidhet në përputhje me marrëveshjet e arritura në Dialogun e lehtësuar nga BE-ja dhe ligjin e Kosovës.
