Gjithçka që dihet për “putinizmin”, një formë autokracie që është konservatore dhe populiste dhe që lidh në mënyrë mitike Rusinë dhe Vladimir Putinin, në masë të madhe mund të shihet edhe në Serbinë e Vuçiqit, thotë Edina Beqireviq, autore e librit “Putinizmi në Ballkanin Perëndimor”, në një intervistë për Radio Evropa e Lirë (REL).
Beqireviq, ligjëruese në Fakultetin e Kriminalistikës, Kriminologjisë dhe Studimeve të Sigurisë në Sarajevë dhe hulumtuese e Iniciativës Atlantike, njofton se libri i saj për presidentin rus dhe ndikimin e tij kryesisht në Serbi, Bosnjë dhe Hercegovinë dhe Mal të Zi, do të botohet në dhjetor.
Ajo thotë se e ka shkruar librin kryesisht për të rinjtë, studentët, të cilëve shpesh u mungon “një këndvështrim i nuancuar për çështjet gjeopolitike dhe dinamikën komplekse që rrethon Ballkanin Perëndimor dhe konfliktet globale”.
Presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq, dhe presidentin e entitetit të Republikës Sërpska në Bosnjë dhe Hercegovinë, Millorad Dodik, ajo i sheh si lojtarë kyç të “putinizmit”, të cilët së bashku përmbushin qëllimin strategjik të Rusisë, që është ndalimi i integrimeve të mëtejshme euroatlantike në rajon.
Radio Evropa e Lirë: A mund të fillojmë duke e përshkruar çfarë është “putinizmi” dhe cilat janë format e tij të shfaqjes?
Edina Beqireviq: Termi u përdor për herë të parë në Perëndim nga William Safire më 31 janar 2000, në një artikull të publikuar në The New York Times, kur Vladimir Putini ishte ushtrues i detyrës së presidentit të Rusisë. Safire paralajmëroi epokën e “putinizmit” si një perspektivë të errët për Rusinë — kthim te represioni, ngecja dhe qeverisja autokratike. Në atë artikull, ai kritikoi presidentin amerikan Clinton për promovimin e idesë në samitin në Davos se Putini mund të ishte një reformator i fshehtë demokratik. Parashikimet nga artikulli i Safire u realizuan, por rreziku i regjimit të Putinit u injorua për shumë kohë. Në Perëndim, termi “putinizëm” filloi të përdorej më intensivisht nga viti 2012, dhe autorët bien dakord për disa karakteristika të përbashkëta. “Putinizmi” është një formë autokracie që është konservatore dhe populliste. Ai lidh mitikisht Rusinë dhe Vladimir Putinin. Shkurt, Putini është Rusia dhe Rusia është Putini. Konstanta e “putinizmit” janë vlerat antiliberale dhe anti-perëndimore dhe lufta kundër “Perëndimit dekadent”. Opozita politike në Rusi nuk ekziston, dhe fakti që kaq shumë pushtet është përqendruar në duart e një njeriu ka çuar në shembjen e plotë të institucioneve, represion të gjerë politik dhe vrasje të shpeshta të kundërshtarëve politikë. “Putinizmi” kulmoi me agresionin ndaj Ukrainës, i cili është shembulli më i dukshëm i pretendimeve imperialiste.
Presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq, dhe presidentin e entitetit të Republikës Sërpska në Bosnjë dhe Hercegovinë, Millorad Dodik, ajo i sheh si lojtarë kyç të “putinizmit”, të cilët së bashku përmbushin qëllimin strategjik të Rusisë, që është ndalimi i integrimeve të mëtejshme euroatlantike në rajon.
Radio Evropa e Lirë: A mund të fillojmë duke e përshkruar çfarë është “putinizmi” dhe cilat janë format e tij të shfaqjes?
Edina Beqireviq: Termi u përdor për herë të parë në Perëndim nga William Safire më 31 janar 2000, në një artikull të publikuar në The New York Times, kur Vladimir Putini ishte ushtrues i detyrës së presidentit të Rusisë. Safire paralajmëroi epokën e “putinizmit” si një perspektivë të errët për Rusinë — kthim te represioni, ngecja dhe qeverisja autokratike. Në atë artikull, ai kritikoi presidentin amerikan Clinton për promovimin e idesë në samitin në Davos se Putini mund të ishte një reformator i fshehtë demokratik. Parashikimet nga artikulli i Safire u realizuan, por rreziku i regjimit të Putinit u injorua për shumë kohë. Në Perëndim, termi “putinizëm” filloi të përdorej më intensivisht nga viti 2012, dhe autorët bien dakord për disa karakteristika të përbashkëta. “Putinizmi” është një formë autokracie që është konservatore dhe populliste. Ai lidh mitikisht Rusinë dhe Vladimir Putinin. Shkurt, Putini është Rusia dhe Rusia është Putini. Konstanta e “putinizmit” janë vlerat antiliberale dhe anti-perëndimore dhe lufta kundër “Perëndimit dekadent”. Opozita politike në Rusi nuk ekziston, dhe fakti që kaq shumë pushtet është përqendruar në duart e një njeriu ka çuar në shembjen e plotë të institucioneve, represion të gjerë politik dhe vrasje të shpeshta të kundërshtarëve politikë. “Putinizmi” kulmoi me agresionin ndaj Ukrainës, i cili është shembulli më i dukshëm i pretendimeve imperialiste.
Kush është lojtari kryesor në përhapjen e “putinizmit” në Ballkanin Perëndimor dhe si vepron ai?
Edina Beqireviq: Shpesh përmendet Milorad Dodik (president i entitetit serb të Bosnje e Hercegovinës, Republika Sërpska) si lojtari kryesor i Putinit në Ballkanin Perëndimor. Ai është pa dyshim më i spikaturi në rrjetin e ndërlidhur të individëve, partive dhe organizatave që punojnë për interesat ruse në rajon. Por, të jemi realistë. Milorad Dodik nuk merr asnjë vendim pa u konsultuar me Aleksandar Vuçiqin (president i Serbisë). Ata së bashku përmbushin qëllimin strategjik të Rusisë, që është ndalimi i integrimeve euroatlantike në rajon.
A mund të flasim për arsyet dhe pasojat e përforcimit të “putinizmit” dhe rolit të Rusisë në Ballkanin Perëndimor?
Edina Beqireviq: Gjithçka që dimë për “putinizmin” në Rusi në masë të madhe e shohim edhe në Serbinë e Vuçiqit. Si Vuçiqi, ashtu edhe Putini kultivojnë një narrativë të rremë mesianike për lidhjen mes personaliteteve të tyre dhe shteteve që udhëheqin. Në atë narrativë, ata e tejkalojnë rolin e liderëve modernë duke u paraqitur si mbrojtës të “fateve shpirtërore dhe historike” të kombeve të tyre. Ata janë “roje morale kombëtare”, mbrojnë popullin nga “forcat e liga perëndimore” dhe kështu e manipulojnë opinionin publik dhe justifikojnë sundimin autokratik. Rasti i fundit i priftit grek kontrovers Elpidios, i cili i dërgoi një mesazh publikut serb duke u lutur për Vuçiqin dhe duke paralajmëruar se nëse ai rrëzohet, “njeriu që është zgjedhur nga Luciferi do të marrë pushtetin dhe serbët do të bëhen skllevër në vendin e tyre”, ilustron sesi Vuçiqi përmes një narrative të rreme shpirtërore prezantohet si mbrojtës i domosdoshëm i identitetit kombëtar. Në të njëjtën kohë, çdo opozitë paraqitet si tradhti ndaj interesave kombëtare serbe. Si Serbia, ashtu edhe Rusia, funksionojnë si regjime autokratike, me një ndryshim që Serbia është kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Por, sipas një institucioni të njohur suedez, V-Dem, Serbia tani klasifikohet si një autokraci elektorale. Aleksandar Vuçiq mund të konsiderohet një aktor kyç në përhapjen e “putinizmit” në Ballkanin Perëndimor për disa arsye. Serbia, nën qeverisjen e tij, është kthyer drejt një tradicionalizmi të përshpejtuar fetar/ortodoks, ndërsa mediat nën kontrollin e tij kanë përhapur me sukses një narrativë proruse dhe antiperëndimore. Proceset demokratike jo vetëm që janë ndalur, por janë në regresion të rrezikshëm. Përmes aktorëve politikë dhe partive nën kontrollin e tij, regjimi i Vuçiqit përpiqet t’i ndalojë reformat liberale edhe përtej kufijve të tij. Në planin ndërkombëtar, “putinizmi” shfaqet në promovimin e një forme autokratike të qeverisjes. Kjo është një nga arsyet kryesore pse Aleksandar Vuçiq kurrë nuk do t’ia kthejë shpinën Vladimir Putinit. Putini investon në partneritete me liderë autokratë.
