Nga profesor Besnik Jaha
Testi i Maturës vërtet se mund të jetë konceptuar si një filtër cilësor për orientim në sistemin universitar, mirëpo te ne asnjëherë nuk ka funksionuar si i tillë. Te ne, sikurse shumëçka që funksionon ala soi generis, edhe Testi i Maturës po që nuk është vetëm ai që duhet të jetë. Ja disa arsye:
1. Te ne kemi çaluar dhe po çalojmë që në përpilim të testit. Përderisa Kurrikula e Arsimit Parauniversitar për lëndët nga të cilat përpilohen pyetjet ofron diçka tjetër, në Testin e Maturës pyetjet dalin si të ardhura nga planeti Mars. Dëshmitarë janë fëmijët që shpeshherë gjejnë pyetje nga njësitë që as i kanë dëgjuar ndonjëherë dhe as i kanë parë në tekstet shkollore. Po edhe nëse i kanë hasur, forma e pyetjeve është e atillë që fëmijët nuk kanë arritur asnjëherë ta përvetësojnë si dije nga ajo njësi. Kjo, më shpesh sesa nga moszhvillimi kognitiv i fëmijëve, ka ndodhur edhe nga mënyra e përpilimit të teksteve shkollore (në tekstet shkollore te ne hasim terminologji tepër profesionale, sepse përpiluesi ka pasur “hipoteka intelektuale”, se kolegët do ta gjykojnë për të paaftë dhe jo “të fortë” po që se nuk përdor terminologji tepër profesionale. Thënë troç, përpiluesi e ka bërë tekstin për miqtë, duke i menduar miqtë e vet, dhe jo për fëmijët). E, kur ka tekste të tilla, imagjinoni Testin e Maturës! Një Test që ka pyetje të tipit “le ta bëjmë pyetjen sa më të pshtjelltë”. Ja një nga Testi i fundit (pyetja e 48-të nga Gjuha shqipe, që përgjigjen ta jep në pyetje, ndërsa në alternativa nuk ta jep fare mundësinë e saktë për rrumbullakim:
– “Koha e tashme e mënyrës habitore të foljes ndërtohet duke e përmbysur kohën e kryer të dëftores. Nisur nga ky parim, si bën koha e tashme e mënyrës dëftore e foljes “bie”, në vetën e tretë njëjës?
A. Rënka
B. Rajka
C. Bijka
D. Binka
Pra, folja bie është vetë në kohën e tashme të mënyrës dëftore. Po të bëhej garë për t’i bërë sa më të komplikuara pyetjet, ky test do ta zinte vendin e parë.
2. Mund të pyesni se nga e mora këtë pyetje? Epo, te ne shkollat, më shumë sesa një edukim normal, po e realizojnë një edukim negativ: shtirjen. Çdo ditë fëmijët tanë ballafaqohen me performanca të shtirjes: mësuesi/ja shtiret kur u buzëqesh apo kur u shpreh dashuri; fëmijët shtiren se duan të shkojnë në shkollë, se e duan mësuesin/sen; prindërit shtiren se brengosen për edukimin e fëmijëve, ndërsa në fakt, shumica, nuk merren fare me këtë aspekt; drejtoria e shkollës shtiret se po i intereson mbarëvajtja e mësimit, pastaj nxënësi shtiret se ka lexuar e mësuar; mësuesi se po e dëgjon teksa flet dhe se e ka kuptuar që nxënësi është “përgatitur”ë apo se ka mësuar për Testin e Maturës; se nuk ka kopjuar aspak; se nuk e ka fotografuar testin dhe nuk ia ka dërguar dikujt fotografinë për ta pyetur; etj. Dhe kështu vijmë në përfundim të vitit shkollor, kur nxënësi ynë, një analfabet 100 % funksional, po për fatin e tij se nga sistemi ynë e ka përvetësuar mirë shtirjen, në shtëpi ua çon prindërve Dëftesën me të gjitha notat 5. Dhe kështu edhe në Testin e Maturës hy me telefon, e fotografon testin, i kopjon pyetjet dhe e kalon testin, sepse edhe vëshguesit vetëm shtiren se vëzhgojnë. Dhe kështu prapë i mashtron të gjithë, mirëpo duke harruar se të parin që e mashtron është vetja e tij.
3. Testi i Maturës te ne është vetëm shpenzim i kotë. Aman, ruajini pyjet e mos shpenzoni letër kot, sepse nuk po arrihet asgjë! Prej vitesh mund të ishte i digjitalizuar komplet. Pse nuk u bë?! Ah, ndoshta se dikush po përfiton para të majme nga kjo fasadë. Një buxhet aq i lartë do të duhej të siguronte një cilësi dhe rezultat në procesin edukativ-arsimor. Përveç formalitetit, Testi i Maturës te ne nuk prezanton asgjë më tjetër. Prandaj, me tamam, hiqeni krejt! Do t’ju bekonin të gjithë, sidomos fëmijët.
4. “Sistemi arsimor tashmë ka pushuar së mësuari. Tashmë rëndësi ka lumturia e nxënësit”, – thotë Xavier Masso. E, te ne Testi i Maturës po që po ua cënën lumturinë fëmijëve. Edhe pse për këtë pikë kam shumë të shkruaj, vetëm që mos të stërzgjatet ky tekst, po e përmbyll me porosinë e profesor Masso-s: Le t’ua ruajmë lumturinë fëmijëve; Le t’ua anulojmë Testin e Maturës!
