Vajza e Ljekës dhe Ljulja Eljezajt, tashmë nëntëdhjetë e gjashtë vjeçari Tolja Berishaj, nuk e kishte idenë që pas martesës dhe shpërnguljes nga fshati Pjetrušan, nuk do t’i shihte prindërit e saj për 40 vjet. E vetmja grua në Mal të Zi që qep me dorë xhubljetën, një kostum kombëtar femëror shqiptar, mosha e së cilës nga Organizata e Kombeve të Bashkuara për Arsim, Shkencë dhe Kulturë (UNESCO) vlerësohet të jetë së paku 4000 vjeç, kujton momentin kur u shpërngul në Tuzë. .
“U martova, nuk kisha vjehër, mamaja ishte përtej kufirit, nuk dija çfarë të bëja. E kam krehur dhe pastruar leshin. Nëse e kapërcen, nuk vlen, e nëse i bie, është gjithashtu e pavlefshme. Vendosa të filloj. Dhe pastaj nuk pata më probleme, kuptova se çfarë duhej për jubile. Askush nuk më mësoi. Nëna ime bëri jubileun kur u martova. Më pas mësova t’i bëja vetë”, tha Tolja, duke thënë se jo shumë kohë pasi qepi fustanin e një vajze për fqinjin e saj, u përhap fjalë për punën e saj.
Nëse do të ulej dhe do të punonte me zell gjithë ditën, do t’i duheshin tre muaj për të bërë kostumin, pjesa më e ndërlikuar e të cilit është rripi, i qëndisur me rruaza.
“Xhubleta ka një pjesë të përdredhur, pastaj një shall, një përparëse, një jelek, një astar, një shami, një zbukurim gjoksi. Së pari vishen çorapet. Këtu ka më shumë punë se në Jubljeta dhe gjithçka shkon bashkë. Është kostumi më i ndërlikuar që dikush mund të veshë”, tha shqiptarja nëntëdhjetë e gjashtë vjeçare.
(Foto: Byroja Mediale)
Tolja mësoi për vlerën e xhubletës nga historia e një prifti që ia çoi punën si dhuratë peshkopit në Kroaci dhe i cili me vonesë i tha se peshkopi e falënderoi për dhuratën, duke thënë se ishte kostumi më i vjetër që dikush. kishte veshur.
“Xhubljeta nuk bëhet me makinë, gjithçka bëhet me dorë. Nuk kishte nevojë që dikush të më ndihmonte. I bëja falas për të gjithë, për të gjithë të afërmit e mi, edhe për ata që nuk janë të afërm. Përderisa të ketë sa më shumë të jetë e mundur”, tha ajo.
Më pas filluan t’i blinin në Amerikë.
“I kam bërë në dimër, i lija pesë apo gjashtë sete. Askush nuk i bleu në dimër, por kur vinin turistët në verë, i blinin. Deri vonë vajza ime ma dërgonte materialin nga Amerika, se ne nuk e kishim këtu. Është një prerje pelushi dhe e bardhë”, tha Berishaj.
Ajo u tha brezave që “mos e lini të humbasë jubileun, sidomos sepse ajo u bë e famshme kur askush nuk e mendonte se do të ndodhte”. Për gëzimin e saj, asaj dëshire të veçantë iu përgjigj mbesa e saj Amanda, e cila vendosi të vazhdojë traditën familjare.
Amanda Berisha (Foto: Media Bureau)
“U regjistrova për dizajn modës në Universitetin e Goricës së Donja. Unë jam student i dytë. Në moshën 12-vjeçare fillova të qepja kostumet shqiptare për fëmijë. Gjyshja më ndihmoi, por vetë mësova shumë. Unë u tregoj njerëzve sesi çdo gjë bëhet me dorë dhe u pëlqen shumë”, tha Amanda.
Rëndësinë e punës së përkushtuar të Toljës dhe edukimit të kulturës shqiptare, përveç klientëve dhe dashamirëve të shumtë të kostumeve, e kuptoi edhe pushteti i qytetit të Tuzit, i cili mori vendimin për shpalljen e këtij viti si vit jubilar.
Për nder të saj, kryetari i asaj komune, Nik Đeljošaj, ka bërë të ditur se në muajt në vijim do të mbahen manifestime dhe manifestime të ndryshme, të cilat do të festojnë në mënyrën më të mirë të mundshme veshjet më të hershme në këtë zonë, e njëkohësisht edhe më të vjetrat. në botë.
