Vdekja e Ratko Mlladiqit, gjeneralit famëkeq të serbëve të Bosnjës dhe kriminelit të dënuar të luftës, shënon fundin e një prej kapitujve më të errët në histori.
Megjithatë, vdekja e tij nuk e mbyll dritaren e dhimbjes dhe vuajtjes për mijëra boshnjakë – shumë prej tyre të mbijetuar, disa të tjerë familjarë të atyre që u vranë nga “Kasapi i Bosnjës.
Dhe mbi të gjitha, vdekja e Mlladiqit i vë në fokus të mprehtë vuajtjet e palestinezëve dhe krimet e luftës të kryera nga shteti i Izraelit përgjatë tri viteve të fundit. Si dhe pasivitetin e një bote që refuzon ta shohë gjenocidin që po shpaloset mu përpara syve të saj.
Për ta kuptuar Mlladiqin – ai vdiq në Hagë në moshën 84-vjeçare teksa vuante një dënim të përjetshëm për krimet e tij të luftës – ne duhet ta kthejmë vështrimin pas në korrikun e vitit 1995, kur ai udhëhoqi një grup ushtarësh serbë të Bosnjës drejt qytezës së Srebrenicës me synimin për ta pastruar atë nga popullsia joserbe.
Sipas gjetjeve të Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (TPNJ), me të hyrë në qytezë, ai deklaroi: “ia falim këtë qytet popullit serb si dhuratë”, me të cilën nënkuptonte largimin me forcë të boshnjakëve dhe kroatëve nga vendi.
Më vonë, në prani të mediave ndërkombëtare, ai theksoi nevojën për ta eliminuar popullatën joserbe të Bosnjës, qoftë përkohësisht ose përgjithmonë.
Mlladiqi nuk ishte thjesht një gjeneral monstruoz, por kryearkitekti i spastrimit etnik në Bosnjë, i dënuar për shumë krime, përfshirë gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.
Si komandant i forcave serbe të Bosnjës, ai e urdhëroi rrethimin e zonave boshnjake të shpallura të sigurta nga OKB-ja (Bihaq, Gorazhde, Srebrenicë, Zhepa dhe Sarajevë), mori peng ushtarë të OKB-së dhe bllokoi Planin e Paqes Vance-Owen.
Ai gjithashtu e organizoi torturën sistematike dhe ekzekutimin e boshnjakëve dhe kroatëve në kampet e përqendrimit si Omarska, Manjaça, Keraterm dhe Tërnopolje.
Roli i Mlladiqit në orkestrimin e gjenocidit të Srebrenicës, në të cilin të paktën 8.372 burra dhe djem boshnjakë u ndanë nga familjet e tyre, u transportuan dhe u vranë nga ushtria serbe e Bosnjës, është i mirëdokumentuar dhe është konfirmuar si nga TPNJ-ja, ashtu edhe nga Organizata e Kombeve të Bashkuara.
Pavarësisht procedurave të gjera gjyqësore, gjetjeve të TPNJ-së dhe dëshmive të të mbijetuarve që detajonin dhe vërtetonin rolin e tij parësor në gjenocid, Mlladiqi mbeti në arrati për gati 16 vjet, duke lëvizur në vende të ndryshme brenda Serbisë.
Përfundimisht, ai u ndalua në veri të Serbisë, u padit nga Tribunali Ndërkombëtar dhe u transferua në Hagë. Gjykata e shpalli atë fajtor për të paktën 11 akuza, përfshirë dy pika për gjenocid.
Por, ai nuk e pranoi fajësinë për asnjërën prej tyre dhe e mohoi paturpësisht gjenocidin në Srebrenicë.
Plagë që nuk u shëruan kurrë
Rasti i Mlladiqit ka qenë një nga rastet më domethënëse para TPNJ-së.
Ai ngre pyetje serioze mbi funksionimin dhe kapacitetin e sistemeve juridike, veçanërisht të TPNJ-së dhe Gjykatës Penale Ndërkombëtare (GjPN).
Ajo çka e demaskon sistemin gjyqësor global është fakti se fati i mijëra njerëzve që u zhdukën gjatë luftës mbetet ende i panjohur.
Kësisoj, hendeku midis sistemit ligjor dhe përvojave të jetuara të të mbijetuarve vazhdon, ndonëse kapja dhe gjykimi i tij shënuan një sukses të madh për tribunalin.
Disa të mbijetuar të Luftës së Bosnjës dhe të afërm të viktimave të Srebrenicës janë shprehur se gjetën ngushëllim në vdekjen e Mlladiqit, ndërsa për disa të tjerë mezi kishte rëndësi, pasi ajo ua rizgjon kujtimet traumatike të luftës.
