Përpjekjet e pandërprera të shqiptarëve të Luginës së Preshevës: Medvegjës Preshevës dhe Bujanocit në 34-5 vitet e fundit, dmth nga vendosja e sistemit shumëpartiak dhe Sidomos pas mbajtjes së Referendumit të vitit 1992 për autonomi politike dhe bashkim me Kosovën, kur shqiptarët në Serbi filluan organizimin e pavarur politik nga Beogradi, Leskovci dhe Vranja dhe formuan partitë shqiptare që artikulojnë dhe mbrojnë interesat e shqiptarëve. Tash për herë të parë çështja e shqiptarëve në Luginën e Preshevës ka hyrë zyrtarisht në axhendën e politikës së jashtme të SHBA-së, pas një dëgjimi të posaçëm në Nënkomitetin për Evropë të Komitetit për Punë të Jashtme të Kongresit amerikan.
Seanca, e udhëhequr nga kongresisti republikan Keith Self, këto ditë vuri në qendër të debatit pasivizimin administrativ të adresave të shqiptarëve dhe diskriminimin sistematik që autoritetet serbe i bëjnë ndaj shqiptarëve etnikë në jug të Serbisë.
Pasivizimin administrativ të adresave të shqiptarëve në Luginën e Preshevës, e cilësoi si një praktikë “të papranueshme”, duke theksuar se ajo përbën një formë moderne të spastrimit të heshtur etnik. Sipas tij, politikat e Serbisë ndaj shqiptarëve dhe agresiviteti i saj ndaj Kosovës po krijojnë rreziqe të reja për paqen në Ballkan. “Serbia nuk mund të trajtohet si partner i besueshëm ndërsa vazhdon të shkelë të drejtat e qytetarëve të saj shqiptarë,” u shpreh ai, duke kërkuar që diplomacia amerikane të kalojë nga “tolerimi” në presion aktiv.
Në dëgjim morën pjesë ekspertë të njohur të sigurisë dhe politikës ndërkombëtare, përfshirë: Edward P. Joseph, profesor në Johns Hopkins SAIS, Luke Coffey, analist në Hudson Institute, Max Primorac, këshilltar i lartë në Heritage Foundation. Ata theksuan se Serbia ka zbatuar për vite me radhë një strategji të qëllimshme ndaj Luginës së Preshevës, përmes: pasivizimit administrativ të adresave të shqiptarëve, presioneve institucionale, kontrollit politik të komunave, manipulimit demografik dhe ekonomik dhe marginalizimit kulturor të shqiptarëve.
U konstatua gjithashtu se Serbia po manipulon demografinë e shqiptarëve, duke u përpjekur parreshtur për të zvogëluar numrin real të shqiptarëve në Serbi, me qëllim që ta zvogëloj numrin real të tyre, sidomos në komunën e Medvegjës ku pothuajse është arritur spastrimi i plotë etnik i kësaj komune nga Shqiptarët.
Rëndësi të veçantë ka fakti se kongresistët nga të dyja partitë – demokratë dhe republikanë – u bashkuan në një konstatim të përbashkët, se: “diskriminimi i shqiptarëve në Serbi është sistematik dhe i rrezikshëm për stabilitetin rajonal”.
Prandaj, në seancë u kërkua: rritja e trysnisë mbi Serbinë, rishikimi i politikës së SHBA ndaj Beogradit, rritja e mbështetjes për komunat shqiptare të Luginës dhe mbrojtje konkrete e të drejtave të qytetarëve që po goditen nga pasivizimi. Disa anëtarë të Kongresit e krahasuan situatën me praktikat e spastrimit administrativ në vende të tjera, duke paralajmëruar se tolerimi i mëtejshëm mund të çojë në përshkallëzim.
Kjo është një arritje jashtëzakonshme dhe historike për shqiptarët në Luginën e Preshevë, që më në fund, çështja e diskriminimit sistematik të tyre ka hyrë fuqishëm në agjendën e politikës së jashtme të SHBA-së.
Sepse, Sipas Joseph, injorimi i kësaj situate nga Perëndimi ka krijuar një “zonë gri pa të drejta”, duke i dhënë Serbisë hapësirë të lirë që të ndërtojë një realitet të ri demografik në kufirin me Kosovën.
Ky moment është historik dhe është hera e parë që Luginës së Preshevës i kushtohet një dëgjim i posaçëm zyrtar në Kongresin amerikan. Kjo nënkupton: futjen e çështjes në dokumentet punuese të politikës së jashtme të SHBA-së, rritjen e vëmendjes në Departamentin e Shtetit dhe hapjen e rrugës për masa të drejtpërdrejta politike dhe diplomatike.
Ekspertët e quajtën këtë zhvillim “moment të kthesës”, pasi për dekada Lugina ka qenë çështje e nënvlerësuar, ndërsa Serbia ka vepruar pa u ndëshkuar.
Kështu, epoka e heshtjes për këtë pjesë të Shqiptarisë definitivisht mbaroi dhe dëgjimi në Kongres shënon fundin e periudhës së indiferencës ndërkombëtare ndaj Luginës së Preshevës.
Për herë të parë, politikat diskriminuese të Serbisë u trajtuan si rrezik gjeopolitik dhe si çështje serioze e të drejtave të njeriut. Kjo krijon mundësi të reja për diplomacinë kosovare dhe shqiptare dhe i jep komunitetit të shqiptarëve në Luginën e Preshevës një platformë të re amerikane, që realisht ka ngjallur shpresat për një të ardhme më të sigurt dhe më të barabartë.
